പ്രേം ഗണപതിയുടെ കഥ; പട്ടിണിയില്‍ നിന്നും 40 കോടിയുടെ ഉടമയുമായ കഥ – എംഎസ് സുനില്‍

11

01

പത്താംക്ലാസ്സുകാരനായ പ്രേം ഗണപതി തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഒരു പാവപ്പെട്ട കുടുംബത്തില്‍ നിന്ന് മുംബൈയിലേയ്ക്ക് ഒളിച്ചോടി. മുംബൈയില്‍ ചെന്നിറങ്ങിയ ഉടനെ കൈയില്‍ ആകെയുണ്ടായിരുന്ന ഇരുനൂറു രൂപയും മോഷണം പോയി. ഒരുറുപ്പിക പോലും കൈവശമില്ല, തമിഴല്ലാതെ മറ്റൊരു ഭാഷയുമറിയില്ല, പരിചയമുള്ള ഒരാള്‍ പോലും മഹാനഗരത്തിലില്ല. അതിജീവനം പോലും അസാദ്ധ്യമായിരുന്ന ആ നിസ്സഹായാവസ്ഥയില്‍ നിന്ന് പ്രേം ഗണപതി സ്വപ്രയത്‌നം കൊണ്ട് നാല്‍പ്പത്തഞ്ചു വില്പനകേന്ദ്രങ്ങള്‍ ഇന്ത്യയിലും ഏഴെണ്ണം വിദേശങ്ങളിലുമുള്ള, ഏകദേശം നാല്പതു കോടിയോളം വിറ്റുവരവുള്ള പ്രശസ്ത സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഉടമയായിത്തീര്‍ന്ന ചരിത്രം പഠനാര്‍ഹവും മാര്‍ഗ്ഗദര്‍ശിയും ഒരു സിനിമയേക്കാള്‍ ആവേശം പകരുന്നതുമാണ്. ആ പ്രേം ഗണപതിയെക്കുറിച്ച് ‘സ്ട്രീറ്റ് സ്മാര്‍ട്ട്, പ്രേം ഗണപതി ദോശ പ്ലാസ’ എന്ന ശീര്‍ഷകത്തില്‍ രശ്മി ബന്‍സാല്‍ എഴുതിയ ഇംഗ്ലീഷ് ലേഖനത്തിന്റെ വിവര്‍ത്തനമാണ് ചുവട്ടില്‍ കൊടുക്കുന്നത്. സേവനതത്പരതയും സ്ഥിരോത്സാഹവും ചിന്താശക്തിയുമുള്ള ഏതൊരാള്‍ക്കും ജീവിതത്തില്‍ ഉയരാനാകുമെന്ന് പ്രേം ഗണപതി തന്റെ ജീവിതം കൊണ്ടു തെളിയിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു.

പ്രേം ഗണപതി ദോശ പ്ലാസ

തമിഴ്‌നാടിലെ തൂത്തുക്കുടി ജില്ലയില്‍പ്പെട്ട നഗലാപുരത്തായിരുന്നു, പ്രേം ഗണപതിയുടെ ജനനം. ആറു സഹോദരന്മാരും ഒരു സഹോദരിയും. അവരില്‍ നാലാമത്തേതായിരുന്നു, പ്രേം ഗണപതി.

‘അച്ഛന് കല്‍ക്കരിക്കച്ചവടമുണ്ടായിരുന്നു. ഞാന്‍ ജനിച്ച കാലത്ത് അച്ഛനു ഭീമമായ നഷ്ടം സംഭവിച്ചു, കച്ചവടം പൊളിഞ്ഞു. അച്ഛന്‍ കൃഷിപ്പണിയിലേയ്ക്കിറങ്ങി.’ കൃഷി വലുതായ ലാഭമൊന്നും നല്‍കിയില്ല. എങ്കിലും അവര്‍ കഷ്ടിച്ചു ജീവിച്ചുപോന്നു.

അച്ഛന്‍ യോഗയും കായികാഭ്യാസവും പഠിപ്പിയ്ക്കുന്ന അദ്ധ്യാപകന്‍ കൂടിയായിരുന്നു. അച്ഛന്‍ വ്യത്യസ്തനായിരുന്നെന്ന് പ്രേം ഓര്‍ക്കുന്നു. ‘അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇടപാടുകള്‍ സാധാരണക്കാരുടേതില്‍ നിന്ന് അല്പം വിഭിന്നമായിരുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, സത്യസന്ധത അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂടപ്പിറപ്പായിരുന്നു. ബിസിനസ്സിനെപ്പറ്റി അച്ഛനെന്നെ പഠിപ്പിച്ചില്ല. അതിലൊരിയ്ക്കലും അച്ഛന്‍ വിജയിച്ചിരുന്നില്ല. പക്ഷേ എന്റെ ചിന്തകളേയും മൂല്യങ്ങളേയും അദ്ദേഹം ആഴത്തില്‍ സ്വാധീനിച്ചു. ജീവിതത്തില്‍ എനിയ്‌ക്കെന്തെങ്കിലും വിജയമുണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കില്‍ അതിനു ഞാന്‍ അച്ഛനോടു കടപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു.’

നാടാര്‍ സമുദായത്തില്‍പ്പെട്ടയാളായതു കൊണ്ട് പ്രേം ആ പരിസരത്തുതന്നെയുണ്ടായിരുന്ന സാമുദായികവിദ്യാലയത്തില്‍ പത്താംക്ലാസ്സുവരെ പഠിച്ചു. ‘തമിഴ്‌നാടിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന കാമരാജ് നാടാര്‍ എന്നെപ്പോലുള്ളവര്‍ക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം നേടാനുള്ള വഴി തുറന്നു തന്നു.’

നാടാര്‍ സമുദായത്തിന് ഗ്രാമത്തിലൊരു ക്ഷേത്രമുണ്ടായിരുന്നു. ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭരണസമിതിയാണ് സ്‌കൂള്‍ നടത്തിയിരുന്നത്. പ്രേം പഠനം നടത്തിയ എസ് സി എന്‍ ഹൈസ്‌കൂള്‍ ചുറ്റുമുള്ള ഇരുപതോളം ഗ്രാമങ്ങളെയാണു സേവിച്ചിരുന്നത്. ‘അവിടെയിപ്പോള്‍ പന്ത്രണ്ടാം ക്ലാസ്സു വരെയുണ്ട്.’ പ്രേമിന്റെ മുഖത്ത് ആഹ്ലാദം പ്രകടമായിരുന്നു. ‘ഇക്കൊല്ലം ആ സ്‌കൂള്‍ ജില്ലയില്‍ ഒന്നാമതെത്തി.’

എസ് സി എന്‍ ഹൈസ്‌കൂളില്‍ ഇന്നുള്ള വിദ്യാര്‍ത്ഥികളുടെ മോഹങ്ങള്‍ വളരെ വലുതായിരിയ്ക്കും. പ്രേം പത്താം ക്ലാസ്സു ജയിച്ച സമയത്ത് വിദ്യാര്‍ത്ഥികളുടെ മുന്നില്‍ ഒരേയൊരു വഴി മാത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്: സ്‌കൂളില്‍ നിന്നു പുറത്തിറങ്ങിയാലുടനെ എന്തെങ്കിലും ജോലി ചെയ്യുക. ‘ഞങ്ങളുടെ സമുദായത്തില്‍ എട്ടാം ക്ലാസ്സുവരെ, അങ്ങേയറ്റം പത്താംക്ലാസ്സു വരെ, മാത്രമായിരുന്നു പഠനം. പിന്നെ പലചരക്കുകടയിലും തുണിക്കടയിലും പാത്രക്കടയിലുമൊക്കെ ജോലി. അതായിരുന്നു, പതിവ്.’

കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തികനില ഒട്ടും ഭദ്രമായിരുന്നില്ല. പ്രേം ചെന്നൈയിലേയ്ക്കു പോയി. അക്കാലത്ത് അച്ഛനും സഹോദരന്മാരും അവിടെ ജോലി ചെയ്തു കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. അകന്ന ഒരു സഹോദരന്റെ കാപ്പിക്കടയില്‍ പ്രേം ജോലിയ്ക്കു ചേര്‍ന്നു.

‘കാപ്പിക്കുരു പൊടിയ്ക്കുന്നതെങ്ങനെയെന്നു ഞാന്‍ പഠിച്ചു. കുറേയേറെ കാര്യങ്ങള്‍ അവിടുന്നെനിയ്ക്കു പഠിയ്ക്കാന്‍ പറ്റി.’ ഗ്രാമത്തിലെ വാര്‍ഷികപൂജയ്ക്കു വേണ്ടിയെടുത്ത ഹ്രസ്വമായ ഒരൊഴിവുകാലത്തിനു ശേഷം പ്രേം മറ്റൊരു ജോലിയില്‍ കയറി. കാപ്പിയും അരിയും വില്‍ക്കുന്നൊരു കടയിലായിരുന്നു, അത്. വ്യാപാരത്തിലെ ചാതുര്യങ്ങള്‍ വശത്താക്കിക്കൊണ്ട് പ്രേം അവിടെ വളരെക്കാലം തുടരുമായിരുന്നു. പക്ഷേ നിയോഗം മറിച്ചായിരുന്നു.

‘1990ല്‍ കടയുടമയുടെ ഒരു സഹോദരന്‍ മുംബൈയില്‍ നിന്നു വന്നിരുന്നു. അയാളുടെ കൂടെ ഞാനും മുംബൈയിലേയ്ക്കു പോയി.’

പ്രേമിനന്ന് വയസ്സു പതിനേഴു മാത്രം. ലോകം കാണാനുള്ള ആകാംക്ഷയുണ്ടായിരുന്നു. സ്വപ്നങ്ങളുടെ നഗരമായ മുംബൈയിലേയ്ക്ക് ആരോടും പറയാതെ പ്രേം പുറപ്പെട്ടു. ഒരു ഹിന്ദി ബോക്‌സോഫീസ് സിനിമയുടെ തുടക്കം പോലെ തോന്നാം. മുംബൈയിലെത്തിയപ്പോള്‍ സംഭവിച്ചത് ഫിലിമിനേക്കാള്‍ ‘ഫില്‍മീ’ ആയിരുന്നു. ചെന്നൈയില്‍ നിന്നു മുംബൈയിലേയ്ക്കു കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നയാള്‍ പ്രേമിനെ ബാന്ദ്ര സ്റ്റേഷനിലാക്കി കടന്നു കളഞ്ഞു. മുംബൈയില്‍ മറ്റാരേയും പ്രേമിന് പരിചയമുണ്ടായിരുന്നുമില്ല.

‘എനിയ്ക്ക് ഭാഷയും മറ്റും തീരെ അറിയില്ലായിരുന്നു,’ പ്രേം അനുസ്മരിച്ചു. ദയ തോന്നിയ ഒരു സഹതമിഴന്‍ പ്രേമിനെ സമീപത്തുള്ള മാരിയമ്മന്‍ കോവിലില്‍ കൊണ്ടുപോയി, ചെന്നൈയിലേയ്ക്കു മടങ്ങിപ്പോകാനുള്ള ടിക്കറ്റിനു വേണ്ടി പണപ്പിരിവു നടത്തി.

പ്രേം പറഞ്ഞു, മടങ്ങിപ്പോകുന്ന പ്രശ്‌നമില്ല. ‘ഞാന്‍ ഇവിടെത്തന്നെ എന്തെങ്കിലും ജോലി ചെയ്യും.’

എല്ലാ കുടിയേറ്റക്കാരേയും മുംബൈ നഗരം അതിന്റെ പരുപരുത്ത സാരിത്തലപ്പുകൊണ്ടു സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. പ്രേമിന് പെട്ടെന്നു തന്നെ ഒരു ജോലി കിട്ടി. സയണിലെ ദാസ് ബേക്കറിയിലായിരുന്നു, ജോലി. ജോലി എന്തായിരുന്നെന്നറിയണ്ടേ? പാത്രം കഴുകല്‍. പീറ്റ്‌സയും ബര്‍ഗറും ഉണ്ടാക്കാനുപയോഗിച്ച പാത്രങ്ങളും ട്രേകളും ഓവനുകളും വൃത്തിയാക്കുക.

ആറു മാസത്തിനു ശേഷം പ്രേം നാട്ടിലേയ്ക്കു മടങ്ങി. വീണ്ടും തിരികെ വന്നപ്പോള്‍ മറ്റൊരു ജോലി കിട്ടി. ചെമ്പൂരിലെ സദ്ഗുരു ഹോട്ടലിനോടു ചേര്‍ന്നുള്ള ബേക്കറിയിലായിരുന്നു, പുതിയ ജോലി.

1991ല്‍ സദ്ഗുരുവിന്റെ ഉടമ പുതിയൊരു സംരംഭം തുടങ്ങി. വാശിയിലെ ഏ പി എം സി മാര്‍ക്കറ്റില്‍. താമസിയാതെ ഗുരുദേവ് ഹോട്ടലിലെ കിച്ചന്‍ സിങ്കു കഴുകാന്‍ തുടങ്ങി, പ്രേം. ‘ഡിഷ് വാഷര്‍’, പ്രേം വിശദീകരിച്ചു.

‘അദ്ദേഹത്തോട് ഒരുപാടപേക്ഷിച്ചിരുന്നു. ഞാന്‍ പത്താംക്ലാസ്സു വരെ പഠിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്. എനിയ്ക്ക് ഇംഗ്ലീഷു കുറച്ചൊക്കെ അറിയാം. എന്നെ വെയിറ്ററാക്കൂ. അല്ലെങ്കില്‍ പുറത്തു ചായ കൊണ്ടുപോയിക്കൊടുക്കുന്ന ജോലി തരൂ. ചുരുങ്ങിയ പക്ഷം, മേശ തുടയ്ക്കുന്ന ജോലിയെങ്കിലും തരൂ.’

വയറ് കാലിയായിരിയ്ക്കാം. പക്ഷേ അപ്പോഴും ആവേശമുണ്ടാകാം. ഗണപതിയ്ക്ക് ആവേശമുണ്ടായിരുന്നെന്നു വ്യക്തമായിരുന്നു.

ഒലിവര്‍ ട്വിസ്റ്റിനെപ്പോലെ കൂടുതല്‍ ജോലികള്‍ വേണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ചെറുപ്പക്കാരനെ ഉടമ മനഃപൂര്‍വ്വം ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നതായിരുന്നു പ്രശ്‌നം. ചില പ്രാദേശിക പരിഗണനകളായിരുന്നു അതിന്റെ പിന്നില്‍. ഉപഭോക്താക്കളുടെ ഓര്‍ഡറുകള്‍ നേരിട്ടെടുക്കുകയും അവ സെര്‍വ്വു ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന മുന്‍ഭാഗജോലികള്‍ക്ക് ‘മദ്രാസി’കളെ നിയോഗിയ്ക്കാറുണ്ടായിരുന്നില്ല. അത്തരം ജോലികള്‍ക്ക് ഉടമ എപ്പോഴും മുന്‍ഗണന നല്‍കിക്കൊണ്ടിരുന്നത് തദ്ദേശവാസികള്‍ക്കും മംഗലാപുരംകാര്‍ക്കുമായിരുന്നു.

‘ഈ വിവേചനം എന്നെ വലുതായി നൊമ്പരപ്പെടുത്തി. നിരാശപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.’ പ്രേം പറയുന്നു. പക്ഷേ, തന്റെ സമയം നന്നാവാന്‍ കാത്തിരിയ്ക്കുകയല്ലാതെ മറ്റൊന്നും ചെയ്യാനായില്ല.

തൊട്ടടുത്ത് പ്രേം സാഗര്‍ എന്നൊരു പുതിയ റെസ്റ്റോറന്റ് തുറന്നപ്പോള്‍ പ്രേമിന്റെ ഭാഗ്യം തെളിഞ്ഞു. അവിടെ പ്രേമിന് ഒരു ചായക്കാരന്‍ പയ്യന്റെ ജോലി കിട്ടി. ചായക്കാരന്‍ പയ്യന്റെ ജോലി പാത്രം കഴുകലുകാരന്റേതിനേക്കാള്‍ എങ്ങനെ നല്ലതാകും? പുറത്തു ചായ കൊണ്ടുപോയി കൊടുക്കുമ്പോള്‍ പത്തു ശതമാനം കമ്മീഷന്‍ ലഭ്യമാകുന്നു. കൂടാതെ ഇടപാടുകാരെ ക്യാന്‍വാസ് ചെയ്യാനുള്ള സുവര്‍ണ്ണാവസരവും ലഭിയ്ക്കുന്നു. വ്യക്തിബന്ധങ്ങള്‍ക്ക് നിങ്ങളെ എവിടെയെല്ലാം കൊണ്ടുചെന്നെത്തിയ്ക്കാനാകുമെന്ന് ആര്‍ക്കറിയാം?

സ്വാഭാവികതയുള്ള ഒരാളായിരുന്നു പ്രേം ഗണപതി. മറ്റു ചായക്കാരന്‍ പയ്യന്മാര്‍ ഒരു ദിവസം അങ്ങേയറ്റം മുന്നൂറു രൂപയുടെ കച്ചവടമുണ്ടാക്കിയപ്പോള്‍ പ്രേം ഗണപതി പതിവായി ആയിരം രൂപയുടെ കച്ചവടമുണ്ടാക്കി.

എന്തായിരുന്നു പ്രേം ഗണപതിയുടെ രഹസ്യം?

‘എനിയ്ക്ക് സകലരുമായും നല്ല ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. തൊട്ടടുത്ത കെട്ടിടത്തില്‍ തമിഴ്‌നാട് മെര്‍ക്കന്റൈല്‍ ബാങ്കാണുണ്ടായിരുന്നത്. അവിടെയുള്ളവര്‍ എന്റെ പേരുപറഞ്ഞ് ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട് കടയിലേയ്ക്കു ഫോണ്‍ ചെയ്യുമായിരുന്നു. ഞാനെല്ലാവരേയും സന്തോഷത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തിരുന്നു, അവരുമായി കൊച്ചുവര്‍ത്തമാനങ്ങള്‍ പറഞ്ഞിരുന്നു. ആര്‍ക്കൊക്കെ ഏതെല്ലാം തരത്തിലുള്ള ചായ വേണമെന്ന് ഞാന്‍ മനസ്സിലാക്കി വച്ചിരുന്നു. ചിലര്‍ ഉച്ചഭക്ഷണത്തിന്റെ കൂടെ സോഫ്റ്റ് ഡ്രിങ്ക് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. ഞാനതെല്ലാം പഠിച്ചുവച്ചു. പൊതുവില്‍ എന്റെ സേവനം നന്നായിരുന്നു.’

‘കാരണം മാര്‍ക്കറ്റില്‍ എല്ലാവര്‍ക്കും വെവ്വേറെ താത്പര്യങ്ങളുണ്ട്. അവരുടെ താത്പര്യങ്ങള്‍ ഓര്‍മ്മയില്‍ വച്ചുകൊണ്ട് ഞാനവര്‍ക്ക് നല്ല സേവനം നല്‍കാന്‍ എപ്പോഴും ശ്രമിച്ചു. എനിയ്ക്കു നല്ലൊരു പേരുണ്ടാകാന്‍ വേണ്ടി കൂടിയായിരുന്നു, അത്.’

നിങ്ങള്‍ ചായ വില്‍ക്കുകയാണെങ്കിലും ശരി, ഫോര്‍ച്യൂണ്‍ 500ല്‍ പെട്ട കക്ഷിയെ സേവിയ്ക്കുകയാണെങ്കിലും ശരി, ഉപഭോക്തൃസേവനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വം എപ്പോഴും ഒന്നു തന്നെ!

അധികനാള്‍ കഴിയും മുന്‍പ് പ്രേം പ്രതിദിനം നൂറു രൂപ സമ്പാദിയ്ക്കാന്‍ തുടങ്ങി. ഭക്ഷണവും താമസവും സൌജന്യമായിരുന്നു. പിന്നേയും പലതും വരാനുണ്ടായിരുന്നു. ബാങ്കിലെ ജീവനക്കാരെല്ലാം പ്രേമിന്റെ പതിവുകാരായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കല്‍ അവരിലൊരാള്‍ ഒരു നിര്‍ദ്ദേശവുമായി വന്നു. വാശിയിലെ 3, 4 സെക്റ്റര്‍ മാര്‍ക്കറ്റില്‍ ഒരു ചായക്കട തുടങ്ങണം. മൂലധനം മുഴുവനും അദ്ദേഹം മുടക്കും. പ്രേം കട നടത്തണം. 50:50 അനുപാതത്തിലുള്ള ഒരു പങ്കാളിത്തം.

പ്രേം ഗണപതി സന്തോഷപൂര്‍വ്വം സമ്മതിച്ചു. ഒരു പലചരക്കുകടയുടെ പിന്നിലായിരുന്നു ചായക്കട തുടങ്ങിയത്. പ്രഥമദിനം മുതല്‍ക്കു തന്നെ ചായക്കടയില്‍ നല്ല കച്ചവടമുണ്ടായി. പ്രതിമാസലാഭം എണ്ണായിരം മുതല്‍ പതിനായിരം രൂപ വരെയുണ്ടായിരുന്നു. ഏതാനും മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ മൂലധനം മുടക്കിയ ആള്‍ക്ക് അത്യാഗ്രഹമുണ്ടായി. ഇത്രയും വലിയ ലാഭത്തിന്റെ പകുതിയോളം എന്തിനു നല്‍കണം? ‘എന്നെ പുറത്താക്കി. പകരം, മറ്റൊരാളെ ശമ്പളത്തിനു നിയമിച്ചു.’ പ്രേം ഗണപതി ക്ലീന്‍ ബൌള്‍ഡായി, പവിലിയനില്‍ തിരിച്ചെത്തി!

അത് 1992ലായിരുന്നു. പ്രേം ചെറിയൊരു വെക്കേഷനു വേണ്ടി നാട്ടിലേയ്ക്കു പോയി. പക്ഷെ, അധികം താമസിയാതെ മുംബൈയില്‍ തിരിച്ചെത്തി. ഒരമ്മാവന്റെ പക്കല്‍ നിന്ന് ചെറിയൊരു ലോണുമെടുത്തുകൊണ്ടാണ് തിരിച്ചെത്തിയത്. അനിയന്മാരില്‍ ഒരാളെ കൂടെക്കൊണ്ടു വരികയും ചെയ്തു. ഇരുപതിനായിരം രൂപയുടെ മൂലധനമിറക്കിക്കൊണ്ട് റോഡരികില്‍ പ്രേം സ്വന്തമായൊരു സ്റ്റാളു തുടങ്ങി.

കച്ചവടം നന്നായിരുന്നു. പക്ഷേ, തൊട്ടടുത്തുള്ളൊരു ഹൌസിംഗ് സൊസൈറ്റി ജീവിതം ദുഷ്‌കരമാക്കി. ദിവസേനയുള്ള അവരുടെ ശല്യപ്പെടുത്തലുകള്‍ കൊണ്ടു ക്ഷീണിതനായ പ്രേം, ഒരുന്തുവണ്ടി വാങ്ങി, അതില്‍ ബസ് ഡെപ്പോവിനടുത്ത് ചായക്കച്ചവടം തുടങ്ങി. എന്നാല്‍ ആ സംരംഭവും അധികക്കാലം നീണ്ടു നിന്നില്ല.

പ്രേം ഒരിയ്ക്കലും തളര്‍ന്നില്ല. മറ്റു മാര്‍ഗ്ഗങ്ങള്‍ ഇല്ലാതിരുന്നതു മൂലവുമാകാം, വീഴ്ചകളില്‍ നിന്ന് പ്രേം എഴുന്നേറ്റു നടക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. താമസിയാതെ പ്രേം മറ്റൊരു സ്ഥലം കണ്ടെത്തി. വാശിയിലെ സെക്റ്റര്‍ 17. അവിടെയൊരു ‘സൌത്ത് ഇന്‍ഡ്യന്‍’ സ്റ്റാള്‍ തുടങ്ങി. ഇഡ്ഡലിയും ദോശയും ഉണ്ടാക്കുന്നതെങ്ങനെയെന്ന് പ്രേമിന് യാതൊരു രൂപവുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. തൊട്ടടുത്തു താമസിച്ചിരുന്ന ദക്ഷിണേന്ത്യക്കാരുമായുള്ള സംസാരത്തില്‍ നിന്നു ലഭിച്ച അറിവുകളായിരുന്നു വഴികാട്ടി. പാചകം കുറച്ചൊക്കെ കണ്ടും പഠിച്ചു. ശേഷിച്ചവ തെറ്റുകള്‍ പറ്റിയും തിരുത്തിയും പഠിച്ചു.

‘വാങ്ങാന്‍ കിട്ടിയിരുന്ന ദോശമാവിന്റെ നിലവാരം അത്ര നന്നായിരുന്നില്ല എന്നു ഞാന്‍ മനസ്സിലാക്കി. അതുകൊണ്ട് ഞാനൊരു ഗ്രൈന്റര്‍ വാങ്ങി, നിലവാരമുള്ള മാവ് സ്വയം ആട്ടിയുണ്ടാക്കാന്‍ തുടങ്ങി.’

ബോംബേ മെര്‍ക്കന്റൈല്‍ കോപ്പറേറ്റീവ് ബാങ്കിനു പുറത്ത് 1992 മുതല്‍ 1997 വരെ പ്രേം ഗണപതിയുടെ ദോശാസ്റ്റാള്‍ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

‘എനിയ്ക്ക് ആ കച്ചവടത്തില്‍ നിന്ന് നല്ല പേരുണ്ടായി.’ വരുമാനവും നന്നായിരുന്നു. പ്രതിമാസം ഇരുപതിനായിരം രൂപ ലാഭവും നേടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

എന്നാല്‍ കച്ചവടം പ്രശ്‌നരഹിതമായിരുന്നില്ല.

‘തുടക്കത്തില്‍ത്തന്നെ സിഡ്‌ക്കോ വന്നിരുന്നു, അപ്പോഴൊക്കെ ഓടിപ്പോകേണ്ടിയും വന്നിരുന്നു. പിന്നീട് മുനിസിപ്പാലിറ്റി വന്നു. മുനിസിപ്പാലിറ്റിയിലെ ആളുകളും ഒരു പാടു ബുദ്ധിമുട്ടുകളുണ്ടാക്കി.’

അതൊക്കെ കൈകാര്യം ചെയ്യാന്‍ നിങ്ങള്‍ തനിയേ പഠിയ്ക്കുന്നു.

ആ സമയത്ത് വാശിയിലെ സെക്റ്റര്‍ പതിനൊന്നിലെ ഒരു വാടകവീട്ടിലാണ് പ്രേം ഗണപതി താമസിച്ചിരുന്നത്. ആ വീട് ഒരടുക്കളയായി പരിണമിച്ചു. ഓരോ ദിവസവും രാവിലെ ചട്ട്ണികളും പൊട്ടറ്റോ ഭജ്ജിയും ദോശാ ബട്ടറുമെല്ലാം ആ വീട്ടില്‍ വച്ചാണു തയ്യാറാക്കിയിരുന്നത്. സ്റ്റാളില്‍ ഇരുപത്തിനാലു മണിക്കൂറും ശ്രദ്ധിയ്‌ക്കേണ്ടത് ആവശ്യമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് രണ്ടു സഹോദരന്മാരെക്കൂടി കട നടത്തിപ്പില്‍ പങ്കെടുപ്പിച്ചു.

ആ ചെറിയ സ്റ്റാള്‍ എന്തുകൊണ്ട് വലിയ വിജയമായിത്തീര്‍ന്നു? മുംബൈയില്‍ അവിടവിടെയുള്ള ഉടുപ്പികളില്‍ ഇഡ്ഡലിയും ദോശയും ധാരാളം ലഭ്യമാണ്. എന്നിട്ടും തെരുവോരത്തെ ഈ കച്ചവടക്കാരന്റെ അടുത്ത് ജനം എന്തുകൊണ്ടു തിങ്ങിക്കൂടി?

കാരണം, അതു വളരെ വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു.

‘വൃത്തിയ്ക്കും വെടിപ്പിനും ഞാന്‍ ഏറെ ഊന്നല്‍ നല്‍കിയിരുന്നു. തെരുവോരങ്ങളിലുള്ള മറ്റു കച്ചവടക്കാര്‍ സദാ സമയവും ലുങ്കി ധരിച്ചിരുന്നപ്പോള്‍, അവരില്‍ നിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, ഞങ്ങള്‍ സദാ സമയവും ഷര്‍ട്ടും പാന്റും ധരിച്ചു. മാത്രമല്ല, ഹെയര്‍ബാന്റുകളും ധരിച്ചു. വണ്ടിക്കട ഞങ്ങള്‍ വളരെ വൃത്തിയായി (ഏക്ദം ക്ലീന്‍!) സൂക്ഷിച്ചു. ഞങ്ങള്‍ വിറ്റിരുന്ന വിഭവങ്ങളെല്ലാം പുതിയതും നല്ല രീതിയില്‍ പാചകം ചെയ്തതുമായിരുന്നു. ബുദ്ധിമുട്ടി ജോലി ചെയ്തു തളര്‍ന്നിരുന്നു.’

നീല നിറത്തില്‍ അഴകുള്ള വെള്ള അക്ഷരത്തിലെഴുതിയിരുന്ന ‘പ്രേം ഗണപതി സൌത്ത് ഇന്ത്യന്‍ ഫുഡ്’ എന്നൊരു ബോര്‍ഡ് പ്രദര്‍ശിപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ ഒരു ‘ബ്രാന്റിംഗ്’ ശ്രമം തുടക്കം മുതല്‍ക്കു തന്നെ വളരെ വ്യക്തമായിരുന്നു.

പ്രേമിന്റെ സ്റ്റാള്‍ പ്രസിദ്ധമായത് സാധാരണക്കാരുടെ ഇടയില്‍ മാത്രമായിരുന്നില്ല. ഒരുപാടു കാറുടമകളും അവിടെ വണ്ടി നിര്‍ത്തി ഇറങ്ങി വന്ന് ആഹാരം കഴിച്ചിരുന്നു. മെഴ്‌സിഡെസ്സില്‍ വന്നിരുന്നവര്‍ പോലും അക്കൂട്ടത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. ഇതൊക്കെയായിട്ടും ഭക്ഷണത്തിന്റെ വില താരതമ്യേന കുറവായിരുന്നു. നാലു രൂപയ്ക്ക് രണ്ടിഡ്ഡലി, പത്തു രൂപയ്ക്ക് മസാല ദോശ. സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന നവരത്‌ന റെസ്റ്റോറന്റിലേതിനേക്കാള്‍ വളരെക്കുറഞ്ഞവയായിരുന്നു ആ വിലകളെല്ലാം.

1997 ആയപ്പോഴേയ്ക്ക് രണ്ടു ലക്ഷം രൂപ സമ്പാദിയ്ക്കാന്‍ പ്രേമിനു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഇളയ സഹോദരന്മാരില്‍ ഒരാള്‍ക്ക് ചെന്നൈ നഗരത്തില്‍ പലചരക്കു കച്ചവടം തുടങ്ങാനുള്ള മൂലധനമായി പ്രേം ആ തുക ഉപയോഗിച്ചു.

ഒന്നോ രണ്ടോ കൊല്ലം കൂടി വണ്ടിക്കട നടത്തിയ ശേഷം പ്രേമിനും നാട്ടിലേയ്ക്കു മടങ്ങാമായിരുന്നു. എന്നാല്‍ 1998 ജനുവരിയില്‍ പ്രേം വലിയൊരു ചൂതുകളി നടത്താനൊരുമ്പെട്ടു. അന്‍പതിനായിരം രൂപ ഡെപ്പോസിറ്റും അയ്യായിരം രൂപ പ്രതിമാസ വാടകയും കൊടുത്ത് വാശി സ്റ്റേഷനടുത്ത് ഒരു ഷോപ്പ് പ്രേം ഏര്‍പ്പാടാക്കി. ‘പ്രേം ഗണപതീസ് പ്രേം സാഗര്‍ ദോശ പ്ലാസ’ അങ്ങനെ ജന്മമെടുത്തു. ഒരു ബ്രാന്റിന്റെ തുടക്കം അവിടെയായിരുന്നു.

‘ദോശ പ്ലാസ’ എന്ന പേര് പ്രേം ഗണപതി എങ്ങനെ തപ്പിപ്പിടിച്ചെടുത്തു എന്നതു രസകരമാണ്. അക്കാലത്ത് പ്രേമിന്റെ സഹവാസികളിലൊരാള്‍ എന്‍ ഐ ഐ ടിയിലെ ഒരു വിദ്യാര്‍ത്ഥിയായിരുന്നു. ഇദ്ദേഹം പ്രേമിനു വേണ്ടി ഒരു ഈമെയില്‍ ഐഡി ഉണ്ടാക്കുകയും, എങ്ങനെയാണ് ഇന്റര്‍നെറ്റില്‍ സര്‍ഫു ചെയ്യുന്നത് എന്നു പഠിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മൂന്നു മണിയ്ക്കും ആറു മണിയ്ക്കുമിടയില്‍ ശ്വാസം വിടാന്‍ അല്പസമയം കിട്ടിയപ്പോഴൊക്കെ പ്രേം ഒരു സൈബര്‍ കഫേയില്‍ പോകുകയും ലോഗിന്‍ ചെയ്ത് സെര്‍ച്ചു ചെയ്യുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

‘വിഭവങ്ങളെപ്പറ്റി ഞാനൊരുപാടു ചിന്തിച്ചിരുന്നു. എങ്ങനെയാണ് ഓരോന്നും ഉണ്ടാക്കുന്നതെന്ന് അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. മക്‌ഡൊണാള്‍ഡ്‌സ്, പീറ്റ്‌സാ ഹട്ട്, ഇവയെപ്പറ്റിയെല്ലാം ഞാന്‍ അറിയാന്‍ ശ്രമിച്ചു.’

താന്‍ ദോശയുടെ കാര്യത്തില്‍ പ്രസിദ്ധനായിത്തീര്‍ന്നിരിയ്ക്കുന്നെന്നു പ്രേം മനസ്സിലാക്കി. പീറ്റ്‌സാ ഹട്ട് എന്ന പേരിനകത്ത് പീറ്റ്‌സയുടെ പ്രസിദ്ധി അടങ്ങിയിരിയ്ക്കുന്നതു പോലെ തന്റെ പേരില്‍ ദോശക്കാര്യവും പ്രതിഫലിയ്ക്കണം എന്നു പ്രേം തീരുമാനിച്ചു. പല പേരുകളും പ്രേം പരിഗണനയ്ക്കു വിധേയമാക്കി ദോശാ പാലസ്, ദോശാ പാര്‍ക്ക്, ദോശാ ഇന്‍. കൊക്കക്കോല ബ്രാന്റിന്റെ കഥ ഏതാണ്ട് അക്കാലത്തു തന്നെയാണ് പ്രേം അറിയാനിട വന്നത്. അവര്‍ കോലയ്ക്കു മുന്‍പില്‍ കൊക്ക ചേര്‍ത്തത് അതു കേള്‍ക്കാന്‍ കൂടുതല്‍ സുഖമുള്ളതു കൊണ്ടു തന്നെയായിരിയ്ക്കണം. അതു നാവിന് അനായാസേന വഴങ്ങും. അതുപോലെ തന്റെ ഉല്‍പ്പന്നത്തിനും എരിവു പകരാന്‍ പറ്റിയ ഏതെങ്കിലുമൊരു പദം എന്നെങ്കിലും കിട്ടുമെന്ന് പ്രേം വിശ്വസിച്ചു.

വാശി പ്ലാസ ന്യൂ ബോംബെയിലെ ഏറ്റവും പഴയതും പ്രസിദ്ധവുമായ കെട്ടിടങ്ങളിലൊന്നാണ്. പെട്ടെന്നൊരു ദിവസം പ്രേമിന്റെ മുന്നില്‍ ആ പേരു തെളിഞ്ഞുവന്നു: ‘ദോശാ പ്ലാസാ’. കേള്‍ക്കാന്‍ സുഖമുള്ള പേര്. അതെ, ഇതു തന്നെയാണ് തന്റെ സംരംഭത്തിന് ഏറ്റവും പറ്റിയ പേര്.

‘ഒരു ദിവസം ഞാന്‍ പ്ലാസയുടെ അര്‍ത്ഥം ഡിക്ഷ്ണറിയില്‍ നോക്കി. തുറന്നൊരു കെട്ടിടം, തുറന്ന സ്ഥലമുള്ളൊരു കെട്ടിടം, എന്നെല്ലാമാണ് പ്ലാസയുടെ അര്‍ത്ഥം.’

പ്രേമും ഒരു തുറന്നയിടത്തു കച്ചവടം നടത്തിയിരുന്നതുകൊണ്ട് പ്ലാസയെന്ന പേര് തികച്ചും അനുയോജ്യമായിരുന്നു. ‘പ്രേം ഗണപതീസ് പ്രേം സാഗര്‍ ദോശ പ്ലാസ’.

തന്റെ കടയ്ക്കു വേണ്ടി ഒരു വെബ്‌സൈറ്റുപോലും പ്രേം സൃഷ്ടിച്ചു. ഈ രാജ്യത്ത് സ്വന്തമായി വെബ്‌സൈറ്റുണ്ടായ ആദ്യത്തെ ദോശക്കടയായിരുന്നിരിയ്ക്കണം പ്രേമിന്റേത്. ഇനിയും അനേകം പുതുമകള്‍ വരാനിരിയ്ക്കുന്നതേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു.

പ്രേമിന്റെ ഉപഭോക്താക്കള്‍ കൂടുതല്‍ വൈവിദ്ധ്യങ്ങള്‍ ആവശ്യപ്പെടാന്‍ തുടങ്ങി. അതുകൊണ്ട് മൂന്നു നാലു മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ തൊട്ടടുത്ത കടയില്‍ത്തന്നെ പ്രേം ഒരു ചൈനീസ് പ്ലാസ തുടങ്ങി. പക്ഷേ അതൊരു ദുരന്തമായി പരിണമിച്ചു. ‘ഒരു ചൈനീസ് ഭക്ഷണക്കട നടത്തേണ്ടത് എങ്ങനെയെന്നതിനെപ്പറ്റി ഞങ്ങള്‍ക്ക് യാതൊരു ധാരണയുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ചൈനീസ് വിഭവങ്ങള്‍ പാചകം ചെയ്യുന്നത് എങ്ങനെയെന്നോ അവയില്‍ ചേര്‍ക്കേണ്ട ചേരുവകള്‍ എന്തെല്ലാമെന്നോ ഞങ്ങള്‍ക്ക് അറിയാമായിരുന്നില്ല. ആ പരിസരവും നല്ലതായിരുന്നില്ല. തൊട്ടടുത്തു തന്നെ ഒരു ‘ആലിബാബ ചൈനീസ്’ കടയുണ്ടായിരുന്നു താനും.’

ചൈനീസ് പ്ലാസ നഷ്ടമുണ്ടാക്കിയതുകൊണ്ട് മൂന്നുമാസം മാത്രം കഴിഞ്ഞപ്പോഴേയ്ക്ക് അതടച്ചു പൂട്ടി. നഷ്ടമുണ്ടാക്കിയെങ്കിലും ആ സംരംഭം വിലപ്പെട്ട പല പാഠങ്ങളും പ്രേമിനെ പഠിപ്പിച്ചു.

പ്രേം ഗണപതി പരീക്ഷണങ്ങള്‍ നടത്താന്‍ തുടങ്ങി. ദോശയ്ക്കുള്ളില്‍ ചൈനീസ് വിഭവങ്ങള്‍ നിറച്ച് പുതിയ, സങ്കരഭക്ഷണങ്ങള്‍ അവതരിപ്പിച്ചു.

‘ഷ്യൂവാന്‍ ദോശ’

‘മഞ്ചൂറിയന്‍ ദോശ’

‘പനീര്‍ ചില്ലി ദോശ’

സ്റ്റാള്‍ പതിവായി സന്ദര്‍ശിയ്ക്കാറുണ്ടായിരുന്ന എന്‍ ഐ ഐ ടി വിദ്യാര്‍ത്ഥികളുടെ മേലായിരുന്നു പ്രേമിന്റെ പരീക്ഷണങ്ങള്‍ കൂടുതലും നടന്നത്.

‘ദാ, ഈ അമേരിക്കന്‍ ചോപ്‌സി ദോശയൊന്നു രുചിച്ചു നോക്കൂ. ഇതില്‍ പുളിയും മധുരവും ചവര്‍പ്പുമെല്ലാമുണ്ട്.’ വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ മടി കൂടാതെ അതെല്ലാം രുചിച്ചു നോക്കുകയും നല്ലതെന്ന് അംഗീകരിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.

അങ്ങനെയാണ് ‘ചൈനീസ് ദോശ’ ദോശ പ്ലാസയിലെ സ്ഥിരം മെന്യുവിന്റെ ഭാഗമായിത്തീര്‍ന്നത്. സന്ദര്‍ശകര്‍ അതെല്ലാം ഇഷ്ടപ്പെട്ടു. അവര്‍ വീണ്ടും വീണ്ടും സന്ദര്‍ശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പ്രേം പരീക്ഷണങ്ങള്‍ തുടരുകയും പുതിയ വിഭവങ്ങള്‍ അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പാചകവിധികള്‍ക്കായി പ്രേം ഇന്റര്‍നെറ്റില്‍ സെര്‍ച്ചു ചെയ്തു. മറ്റിടങ്ങളില്‍പ്പോയി വിഭിന്ന പാചകക്രമങ്ങളനുസരിച്ചു പാചകം ചെയ്ത വിഭവങ്ങള്‍ പ്രേം രുചിച്ചു നോക്കി. ഏതെല്ലാം വിഭവങ്ങള്‍ തമ്മില്‍ കൂട്ടി യോജിപ്പിയ്ക്കാമെന്നുള്ള ആശയങ്ങള്‍ അങ്ങനെ കിട്ടി.

മക്‌ഡൊണാള്‍ഡ്‌സ് ആയിരുന്നു പ്രേം ഗണപതിയുടെ ആദര്‍ശ മാതൃക. കടുത്ത പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ അഭിമുഖീകരിച്ചപ്പോഴൊക്കെ ഇതേ പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ മക്‌ഡൊണാള്‍ഡ്‌സ് ഏതു വിധത്തില്‍ പരിഹരിച്ചിരുന്നുകാണും എന്നു പ്രേം സ്വയം ചോദിച്ചു.

‘മക്‌ഡൊണാള്‍ഡ്‌സ് അവരുടെ ഉല്‍പ്പന്നത്തോടൊപ്പം ‘ടി എം’ എന്നെഴുതിയിരുന്നതു ഞാന്‍ ശ്രദ്ധിച്ചു. എന്റെ ബ്രാന്റും എന്റെ പാചകവിധികളും ട്രേഡ് മാര്‍ക്കു ചെയ്യാനുള്ള ആശയം എനിയ്ക്കു ലഭിച്ചത് അതില്‍ നിന്നാണ്. കാരണം അതിനകം ഒരുപാടാളുകള്‍ എന്റെ ഉല്‍പ്പന്നങ്ങളെ അതേപടി പകര്‍ത്താന്‍ തുടങ്ങിയിരുന്നു. ‘സായി സാഗര്‍ ദോശ പ്ലാസ’, ‘ഉടിപ്പി ദോശ പ്ലാസ’, എന്നിങ്ങനെ. ഒരു വക്കീലിന്റെ സഹായത്തോടെ ‘ദോശ പ്ലാസ’ എന്ന ട്രേഡ്മാര്‍ക്ക് പ്രേം രജിസ്റ്റര്‍ ചെയ്‌തെടുത്തു. ഇന്നു പ്രേമിന് ഇരുപത്തേഴു പാചകവിധികളുടെ പകര്‍പ്പവകാശവും ട്രേഡു മാര്‍ക്കവകാശവും സ്വന്തമായുണ്ട്.

തന്റെ ഉല്‍പ്പന്നത്തിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തിലുള്ള ഊന്നലിനോടൊപ്പം തന്നെ അതിന്റെ ബ്രാന്റിംഗിനും പ്രചാരണത്തിനുമുള്ള പ്രാധാന്യവും പ്രേം പെട്ടെന്നു തന്നെ മനസ്സിലാക്കിയെടുത്തു.

‘പൊതുജനത്തെ എന്റെ സ്റ്റാളിലേയ്ക്ക് ആകര്‍ഷിയ്ക്കാന്‍ വേണ്ടി ഞാനൊരുപാടു യത്‌നിച്ചു. ന്യൂബോംബേയിലുള്ള സകല കോളേജുകളിലും ഞാന്‍ ചെറു സ്റ്റാളുകള്‍ തുറന്നു. വളരെ വലിയ ബാനറുകള്‍ പ്രദര്‍ശിപ്പിച്ചു.’

‘എല്ലായിടങ്ങളിലും ഒരേ സമയം ചെന്നു നില്‍ക്കാന്‍ എനിയ്ക്കാവില്ലല്ലോ. അതുകൊണ്ട് ഉയര്‍ന്ന നിലവാരം പുലര്‍ത്തുന്നൊരു ബ്രാന്റു സൃഷ്ടിയ്‌ക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമായിത്തീര്‍ന്നു.’

പതുക്കെ, എന്നാല്‍ ഉറപ്പായും, ഈ ശ്രമങ്ങള്‍ക്കെല്ലാം ഫലമുണ്ടായി. 2002 ആയപ്പോഴേയ്ക്ക് ദോശ പ്ലാസ ഒരു വിജയഗാഥയായി അംഗീകരിയ്ക്കപ്പെട്ടു. രണ്ടു കടകളും പതിനഞ്ചിലേറെ ജീവനക്കാരും പ്രതിമാസം പത്തു ലക്ഷത്തിന്റെ വിറ്റുവരവുമുള്ള പ്രേം ഗണപതി സംതൃപ്തനായൊരു ചെറുപ്പക്കാരനാകേണ്ടതായിരുന്നു. പക്ഷേ ഇനിയുമേറെ കാര്യങ്ങള്‍ ചെയ്യണമെന്ന തീവ്രമായ ഒരഗ്‌നി പ്രേമിന്റെ ഉള്ളില്‍ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

‘വാസ്തവത്തില്‍ ലാഭം ഞാനൊരിയ്ക്കലും പിന്‍വലിച്ചിരുന്നില്ല. അതു പിന്‍വലിയ്ക്കാതെ തന്നെ എന്റെ വീടു പുലര്‍ന്നു പോന്നിരുന്നു.’

പ്രേം ഗണപതി വളരാനാഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. ഇന്നുള്ള ബാങ്ക് ബാലന്‍സു മുഴുവനും ത്യജിയ്ക്കാന്‍ തയ്യാറായിരുന്നു. കടകളുടെ ഒരു ശൃംഖല സ്ഥാപിയ്ക്കാന്‍ വേണ്ടി ആ പണം വിനിയോഗിയ്ക്കാനായിരുന്നു പ്ലാന്‍. ‘എനിയ്ക്ക് കൂടുതല്‍ കടകള്‍ തുറക്കണം. കൂടുതല്‍ നല്ല രീതിയില്‍ കാര്യങ്ങള്‍ ചെയ്യണം. നല്ല സേവനം നല്‍കണം. ഇതൊക്കെ എന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളായിരുന്നു.’

‘വിഷനും മിഷനും’ ആവശ്യമാണ്. പക്ഷേ യാദൃശ്ചികമായുണ്ടാകുന്ന പല സംഭവങ്ങളും സുപ്രധാന വഴിത്തിരിവുകളായിത്തീര്‍ന്നെന്നും വരാം. പ്രേമിന്റെ കാര്യത്തിലും അതു തന്നെ സംഭവിച്ചു. ന്യൂബോംബേയിലെ പ്രഥമ മാള്‍ ആയ ‘സെന്റര്‍ വണ്‍’ സ്ഥാപിയ്ക്കാന്‍ നിയോഗിയ്ക്കപ്പെട്ടിരുന്ന സംഘം ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനു വേണ്ടി ദോശ പ്ലാസയില്‍ പതിവായി വരാറുണ്ടായിരുന്നു. അതിന്റെ പ്രോജക്റ്റ് മാനേജരായിരുന്ന അമന്‍ എന്നൊരു ചെറുപ്പക്കാരന്‍ പ്രേമുമായി സൌഹൃദത്തിലായി.

‘ഞങ്ങളുടെ ഫുഡ് കോര്‍ട്ടില്‍ ഒരു സ്റ്റാള്‍ തുടങ്ങൂ’ എന്ന് അമന്‍ ഉപദേശിച്ചു.

പ്രേമിന് ആ ആശയം നന്നെ ബോധിച്ചു. സ്വസഹോദരന്മാരുടെ കടുത്ത എതിര്‍പ്പുണ്ടായിട്ടും പ്രേം അതു വകവയ്ക്കാതെ ആ ആശയവുമായി മുന്നോട്ടു പോയി. പ്രേമിന്റെ അന്നത്തെ സാമ്പത്തികനില പരിഗണിയ്ക്കുമ്പോള്‍ അതൊരു വലിയ നിക്ഷേപമായിരുന്നു. ഡെപ്പോസിറ്റായി മാത്രം മൂന്നു ലക്ഷം രൂപ കൊടുക്കേണ്ടി വന്നു. ഉപകരണങ്ങള്‍ക്കും ആന്തരിക അലങ്കാരങ്ങള്‍ക്കുമായി വേറേയും വലിയ തുകകള്‍ വേണ്ടി വന്നു.

ഒരു ബാങ്ക് ലോണ്‍ കിട്ടുമായിരുന്നിരിയ്ക്കാം. പക്ഷേ ആവശ്യമുള്ളൊരു ലോണ്‍ ലഭ്യമാക്കാന്‍ വേണ്ടത്ര ശക്തമായിരുന്നു തന്റെ ഫയലെന്ന് പ്രേമിനു തോന്നിയിരുന്നില്ല. ലോണിന് ഈടു കൊടുക്കാന്‍ പ്രേമിന്റെ പക്കല്‍ വസ്തുക്കളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. പിന്നെങ്ങനെയാണു ബാങ്ക് ലോണ്‍ കിട്ടുക?

മിയ്ക്ക സംരംഭകരേയും പോലെ പ്രേമും ബന്ധുക്കളേയും സുഹൃത്തുക്കളേയും തന്നെ സമീപിച്ചു. ‘ഒരുപാടാളുകളില്‍ നിന്നു ഞാന്‍ കടം വാങ്ങി. ബന്ധുക്കളില്‍ നിന്ന്, സ്‌നേഹിതരുടെ സര്‍ക്കിളുകളില്‍ നിന്ന്. പണം കുറേശ്ശെയായി വന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. ഞാന്‍ ജോലി ചെയ്തു കൊണ്ടുമിരുന്നു.’

മാളിന്റെ നിര്‍മ്മാണം പൂര്‍ത്തിയായപ്പോഴേയ്ക്ക് പ്രേമിന്റെ ദോശക്കൌണ്ടറും പ്രവര്‍ത്തനസജ്ജമായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. 2003 ആഗസ്റ്റില്‍ സെന്റര്‍ വണ്‍ തുറന്നു. ദോശ പ്ലാസ പ്രഥമദിനം മുതല്‍ തന്നെ ഒരു ഹിറ്റായിത്തീര്‍ന്നു. ആ ദിവസത്തെ വില്‍പ്പന 44000 രൂപ കവിഞ്ഞിരുന്നു. ആദ്യ മാസത്തെ ആകെ വില്‍പ്പന ആറു ലക്ഷമായിരുന്നു. ഒട്ടും മോശമല്ലാത്ത തോതില്‍ ലാഭവും കിട്ടി: 15 മുതല്‍ 20 ശതമാനം വരെ.

ആ സമയത്ത് അമന്‍ ഉപദേശിച്ചു: ‘ബ്രാന്റിംഗ് കൂടുതല്‍ നടത്തണം.’ ‘തിങ്ക് വൈ നോട്ട്’ എന്നൊരു പരസ്യ ഏജന്‍സിയെ അമന്‍ പ്രേമിനു പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊടുത്തു. കസ്റ്റമറെ ആകര്‍ഷിയ്ക്കാന്‍ പാടുപെട്ടിരുന്ന ദോശക്കാരന്‍ പ്രേം മടിയ്ക്കാതെ സ്വയം ഒരു കസ്റ്റമറായിത്തീര്‍ന്നു.

‘ഒരാഴ്ച മുഴുവന്‍ ഞാന്‍ അവരെ കൊണ്ടു വന്നു. ദിവസവും അവര്‍ക്ക് ആഹാരം കൊടുത്തു. ഉല്‍പ്പന്നങ്ങളെപ്പറ്റിയെല്ലാം ശരിയായ തരത്തില്‍ മനസ്സിലാക്കിയെടുക്കാന്‍ വേണ്ടി അവര്‍ക്കു ഞാന്‍ ധാരാളം സമയവും നല്‍കി.’

പഠനങ്ങള്‍ക്കും നിരീക്ഷണങ്ങള്‍ക്കും ശേഷം ഏജന്‍സി പ്രവര്‍ത്തനമാരംഭിച്ചു. ദോശ പ്ലാസയ്ക്കു വേണ്ടി അവരൊരു ചിഹ്നം ലോഗോ രൂപകല്‍പ്പന ചെയ്തു. ഒരു ഭാഗ്യമൃഗത്തെ തെരഞ്ഞെടുത്തു. മെന്യു കാര്‍ഡുകളുണ്ടാക്കി. പ്ലാസ്റ്റര്‍ ഓഫ് പാരീസ് ഉപയോഗിച്ച് പ്രസക്തരൂപങ്ങള്‍ സൃഷ്ടിച്ചു. മനോഹരമായ പോസ്റ്ററുകളുമുണ്ടാക്കി.

ഇവയെല്ലാം ദോശ പ്ലാസ ഇന്നും ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുന്നു.

പരസ്യപ്രചാരണം മഹത്തു തന്നെ. പക്ഷേ, ചെലവില്ലാത്ത പ്രചാരണത്തിനു തുല്യമായി മറ്റൊന്നുമില്ല. ദോശ പ്ലാസ പ്രദര്‍ശിപ്പിച്ച ‘108 തരം ദോശകള്‍ ലഭ്യം’ എന്ന വാചകം പ്രാദേശിക പത്രങ്ങളില്‍ മാത്രമല്ല, ടെലിവിഷനിലും ഇടം പിടിച്ചു.

ഇതു പ്രധാനപ്പെട്ടൊരു ചോദ്യത്തിലേയ്ക്കു നമ്മെ നയിയ്ക്കുന്നു. റെസ്റ്റോറന്റിലെ മെന്യുവില്‍ കാണുന്ന 108 വിഭവങ്ങള്‍ യഥാര്‍ത്ഥത്തിലുള്ളതു തന്നെയാണോ, അതോ പ്രചാരണത്തിനു വേണ്ടി മാത്രം സൃഷ്ടിയ്ക്കപ്പെട്ട പ്രഹസനങ്ങളാണോ?

അവയില്‍ ഓര്‍ഡര്‍ ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഏതു വിഭവവും ലഭ്യമാകുമെന്ന് പ്രേം ഉറപ്പു തരുന്നു. ‘ഓരോ വിഭവവും മിക്‌സ് ആന്റ് മാച്ച് ആണ്. വിവിധ ഇനങ്ങള്‍ കൂട്ടിയോജിപ്പിച്ചുണ്ടാക്കുന്നവയാണ്. ആറു തരം സോസുകളും പത്തു തരം ചട്ട്ണികളും ഞങ്ങളുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ദോശകള്‍ മിയ്ക്കവയും ഒന്നു തന്നെ. അതുപോലെ, പച്ചക്കറികളില്‍ മിയ്ക്കവയും ഒന്നു തന്നെ. പക്ഷേ അവ വ്യത്യസ്തമായ അനുപാതങ്ങളില്‍ കൂടിച്ചേരുമ്പോള്‍ വ്യത്യസ്തമായ വിഭവങ്ങള്‍ ജന്മമെടുക്കുന്നു.’

ഇതാണ് പ്രേം ഗണപതിയുടെ രഹസ്യം. വിവിധ ഘടകങ്ങള്‍ തമ്മില്‍ കൂട്ടിയോജിപ്പിച്ച് പുതിയ വിഭവങ്ങളുണ്ടാക്കുക മാത്രമല്ല, അവയ്ക്ക് ആകര്‍ഷകമായ പേരുകളും നല്‍കി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയെന്നതാണു സൂത്രം. ‘സാലഡ് റോസ്റ്റു ദോശ’, ‘മെക്‌സി റോള്‍ ദോശ’ തുടങ്ങിയവ തന്നെ ഉദാഹരണം. ഇവയെല്ലാം സര്‍ഗ്ഗാത്മക സൃഷ്ടികള്‍. എന്നാല്‍ അതിശയോക്തി തീരെയില്ലാത്തവ. തങ്ങള്‍ക്കു കിട്ടുന്നതെല്ലാം യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ എന്തെന്ന് ജനങ്ങള്‍ക്ക് അറിയാന്‍ പറ്റണം.

സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഒരു ശൃംഖല നടത്തിക്കൊണ്ടു പോകുന്നതിന് ആവശ്യമുള്ള മറ്റൊരു ഘടകം നിലവാരസ്ഥിരതയാണ്. ശൃംഖലയിലെ ഏതു സ്റ്റാളില്‍ പോയാലും ഒരേ വിഭവത്തിന് ഒരേ രുചിയുണ്ടായിരിയ്ക്കണം. ദോശ പ്ലാസയില്‍ അതിപ്രധാനഘടകങ്ങളായ സോസുകളും ചട്ട്ണികളും ഒരേ അടുക്കളയില്‍ കേന്ദ്രീകൃതമായാണ് തയ്യാറാക്കപ്പെടുന്നത്. ഇത് അവയുടെ നിലവാരസ്ഥിരത ഉറപ്പു വരുത്തുന്നു.

സെന്റര്‍ വണ്ണിലെ സ്റ്റാളിന്റെ വിജയം വലിയൊരു വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. അനന്തസാദ്ധ്യതകള്‍ നിറഞ്ഞൊരു ലോകം അതോടെ തുറന്നു കിട്ടി. സ്റ്റേഷനു സമീപമുള്ള തന്റെ മുഖ്യസ്റ്റാളില്‍ നിന്ന് കേവലം ഇരുനൂറു മീറ്റര്‍ മാത്രമകലെയുള്ള മാളില്‍ ഒരു സ്റ്റാള്‍ തുടങ്ങുന്നത് വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമായിരുന്നില്ല. എന്നാല്‍ അകലെയുള്ള സ്റ്റാളുകളുടെ കാര്യനിര്‍വ്വഹണം എങ്ങനെ സാധിയ്ക്കും?

രണ്ടു കാര്യങ്ങള്‍ സംഭവിച്ചു. ഫ്രാഞ്ചൈസ് എന്നൊരു സംഗതിയെപ്പറ്റി പ്രേം ഗണപതി മനസ്സിലാക്കിയതായിരുന്നു, അവയിലൊന്ന്. ദോശ പ്ലാസയ്ക്ക് ബില്ലിംഗ് മെഷീന്‍ വിറ്റ കമ്പനി താനേയിലെ സൈന്‍ വണ്ടര്‍ മാളില്‍ ഒരു സ്റ്റാള്‍ തുടങ്ങാന്‍ പ്രേമിനോടു നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു.

”ഞങ്ങള്‍ക്ക് അതിന്റെ ഫ്രാഞ്ചൈസു വേണം’ എന്ന് കമ്പനിയുടമ പറഞ്ഞു. ഫ്രാഞ്ചൈസ് എന്നാലെന്തെന്ന് എനിയ്ക്കറിയാമായിരുന്നില്ല. എങ്കിലും ഓക്കെ, എനിയ്ക്ക് ആലോചിയ്ക്കാന്‍ അല്പസമയം തരിക എന്നു ഞാന്‍ പറഞ്ഞു. ഫ്രാഞ്ചൈസ് എന്നാലെന്തെന്ന് ഞാന്‍ ഇന്റര്‍നെറ്റില്‍ തിരഞ്ഞു കണ്ടു പിടിച്ചു. അതേപ്പറ്റിയുള്ള ആര്‍ ആന്റ് ഡി മുഴുവന്‍ ഞാന്‍ തന്നെ ചെയ്തു.’

ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഫാസ്റ്റ് ഫുഡ് ചെയിനുകളില്‍ മിയ്ക്കവയും ഫ്രാഞ്ചൈസ് അടിസ്ഥാനത്തിലാണു പ്രവര്‍ത്തിച്ചിരുന്നതെന്ന് പ്രേം മനസ്സിലാക്കി. എങ്കിലെന്തുകൊണ്ട് ദോശ പ്ലാസയ്ക്കും അതായിക്കൂടാ?

ഫ്രാഞ്ചൈസികള്‍ പ്രേമിന്റെ രഹസ്യങ്ങള്‍ മനസ്സിലാക്കിയെടുക്കുകയും എന്നിട്ട് അവര്‍ അവരുടേതായ സ്റ്റാളുകള്‍ തുടങ്ങുകയും ചെയ്യുമെന്ന ഭീതി തോന്നിയിരുന്നോ എന്നു ഞാന്‍ ചോദിച്ചു.

‘ഇല്ല. അതേപ്പറ്റി എനിയ്ക്ക് ഒരിയ്ക്കലും ഭയമുണ്ടായില്ല. കാരണം, പ്രധാനപ്പെട്ട ഘടകങ്ങളുടെയെല്ലാം നിയന്ത്രണം എന്റെ പക്കല്‍ തന്നെയായിരുന്നു. പാചകവിധികള്‍, മസാലകള്‍, സോസുകള്‍ ഇവയെല്ലാം എന്റെ അടുക്കളയില്‍ നിന്നു തന്നെയാണു പോകുന്നത്. പരിശീലനം സിദ്ധിച്ച തൊഴിലാളികളെ ലഭ്യമാക്കുന്നതും ഞാന്‍ തന്നെ. അവര്‍ക്കു ശമ്പളം നല്‍കുന്നതു മാത്രം ഫ്രാഞ്ചൈസിയാണ്.’

മൂലധനനിക്ഷേപം നടത്തുന്നതും ക്യാഷ് കൌണ്ടര്‍ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതും ദൈനംദിന ചിലവുകള്‍ നിര്‍വ്വഹിയ്ക്കുന്നതും ഫ്രാഞ്ചൈസിയുടെ ചുമതലകളാണ്. വില്‍പ്പനയുടെ ആറുമുതല്‍ എട്ടു ശതമാനം വരെ റോയല്‍റ്റി ദോശ പ്ലാസയ്ക്കു കിട്ടുന്നു. അന്യന്റെ മൂലധനം കൊണ്ടു വളരാനുള്ളൊരു സുഖവഴി!

ദോശ പ്ലാസ നടത്തിയ മറ്റൊരു കുതിച്ചുചാട്ടം ‘സിസ്റ്റംസ്’ ആയിരുന്നു. ബില്ലിംഗിന്റേയും സാധനങ്ങളുടെ സ്റ്റോക്കിന്റേയും നിലയും സ്റ്റാളുകളുടെ ആകെ പ്രവര്‍ത്തനവുമെല്ലാം പൂര്‍ണ്ണനിയന്ത്രണത്തില്‍ വരുത്തുന്നതിനായി എല്ലാ സ്റ്റാളുകളേയും ഒരു കേന്ദ്രീകൃത സെര്‍വറുമായി ബന്ധിപ്പിയ്ക്കാനാവശ്യമായ സോഫ്റ്റ്‌വെയര്‍ പ്രേം പണം മുടക്കി സ്വന്തമാക്കി. തൊഴില്‍പരമായി മികച്ച കാഴ്ചപ്പാടുള്ളതുകൊണ്ടാണ് പ്രേമിന് ഇതെല്ലാം സാദ്ധ്യമായത്.

2004ല്‍ ഈശ്വരന്‍ എന്നൊരു പാര്‍ട്ട്ണറെ സ്വീകരിച്ചു. വ്യാവസായിക വളര്‍ച്ചയും യന്ത്രവല്‍ക്കരണവുമായിരുന്നു ഈശ്വരനെ ഏല്‍പ്പിച്ച ചുമതലകള്‍. ഈശ്വരന് കമ്പ്യൂട്ടറുകള്‍ കൈകാര്യം ചെയ്തു പരിചയമുണ്ടായിരുന്നതു കൊണ്ട് സോഫ്റ്റ്‌വെയറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളൊക്കെ ഈശ്വരന്റെ ചുമതലകളില്‍ ഉള്‍പ്പെടുത്തി. വിവിധ വകുപ്പുകള്‍ സൃഷ്ടിയ്ക്കാനും ദോശ പ്ലാസ അതേ സമയം തന്നെ ആരംഭിച്ചു.

‘തുടക്കത്തില്‍ കൂടുതല്‍ സ്റ്റാളുകള്‍ തുറക്കാന്‍ ഞങ്ങള്‍ തിരക്കു കൂട്ടി. എങ്ങനെയെങ്കിലുമൊക്കെ അവ നടത്തിക്കൊണ്ടു പോകാനും അവയെ ലാഭത്തിലെത്തിയ്ക്കാനുമായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ മുഴുവന്‍. പിന്നീടാണു പ്ലാന്‍ ചെയ്യുന്നതിന്റെ ആവശ്യകതയും ഉപയുക്തതയും മനസ്സിലാക്കുകയും, എല്ലാ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും മുന്‍കൂട്ടി പ്ലാന്‍ ചെയ്യാന്‍ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തത്. കൊച്ചുകൊച്ചു കാര്യങ്ങള്‍ പോലും ഞങ്ങള്‍ പ്ലാനിംഗിനു വിധേയമാക്കി.’

വാങ്ങല്‍, വില്‍ക്കല്‍ എന്നിവ നടത്തുക മാത്രമല്ല, ഏതു വിലയ്ക്ക് ഓരോന്നും വാങ്ങണമെന്നും ഏതു വിലയ്ക്ക് ഓരോന്നും വില്‍ക്കണമെന്നും ഓരോ പ്രവര്‍ത്തനത്തില്‍ നിന്നുമുള്ള ലാഭനഷ്ടങ്ങളെത്രയായിരിയ്ക്കും എന്നുമെല്ലാം അവര്‍ കണക്കുകൂട്ടി കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു. ഈ കണക്കുകൂട്ടല്‍, അതായത് കോസ്റ്റിംഗ്, അവരുടെ വിജയത്തില്‍ അതിപ്രധാനമായ പങ്കു വഹിച്ചു.

‘ഓരോ പാചകവിധിയേയും സംബന്ധിച്ചുള്ള കണക്കുകള്‍ ഞങ്ങള്‍ കൂട്ടിയെടുത്തു. എത്ര ഗ്രാം ആട്ട വേണം, എത്ര പച്ചക്കറി വേണം എന്നെല്ലാം കണക്കു കൂട്ടിയെടുത്തു. കോസ്റ്റിംഗിന്റെ കണക്കുകളനുസരിച്ചു വേണം ഏതു സംരംഭവും മുന്നോട്ടു പോകാന്‍.’

ഓരോ സ്റ്റാളിലേയും കോസ്റ്റിംഗ് നിഷ്‌കര്‍ഷകള്‍ക്കുള്ളിലാണെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്താന്‍ വേണ്ടി ഒരു ട്രെയിനിംഗ് മാനേജര്‍ ഓരോ സ്റ്റാളും മാറി മാറി സന്ദര്‍ശിച്ചു പരിശോധന നടത്തിയിരുന്നു. പക്ഷേ ഈ മാനേജര്‍മാര്‍ ആരൊക്കെയായിരുന്നു? ദോശയുണ്ടാക്കി വില്‍ക്കുകയെന്ന, ഗ്ലാമര്‍ തീരെക്കുറഞ്ഞ ഈ പ്രവര്‍ത്തനത്തില്‍ അവരെ പങ്കു ചേര്‍ക്കാന്‍ എങ്ങനെ കഴിഞ്ഞു?

‘വ്യക്തിബന്ധങ്ങള്‍’, പ്രേം ഗണപതി ഒറ്റവാക്കില്‍ സംഗ്രഹിച്ചു.

‘ഹോട്ടല്‍ വ്യവസായത്തില്‍ എനിയ്ക്ക് എല്ലാവരുമായും ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു.’ അനേകം തൊഴിലാളികള്‍ പ്രചുരപ്രചാരം നേടിയ ബ്രാന്റുകളിലാണു സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും ആ തൊഴിലാളികളുടെ അഭിലാഷങ്ങള്‍ നിറവേറിയിരുന്നില്ല എന്ന യാഥാര്‍ത്ഥ്യം മനസ്സിലാക്കാന്‍ പ്രേമിനു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ദോശ പ്ലാസയുടെ ഓപ്പറേഷന്‍സ് മാനേജരായ മെന്റോണ്‍സ അത്തരമൊരാളാണ്. പ്രേം മക്‌ഡൊണാള്‍ഡ്‌സില്‍ നിന്നായിരുന്നു മെന്റോണ്‍സയെ റിക്രൂട്ടു ചെയ്തത്. അതെങ്ങനെ സാധിച്ചു?

‘എന്റെ സുഹൃത്താണ് മെന്റോണ്‍സ. എം ബി ഏ എടുത്തു കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ അയാള്‍ക്കു ജോലി കിട്ടാതെയായി. മുന്‍പ് ഇരുപതിനായിരം രൂപ കിട്ടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. എം ബി ഏ എടുത്തതിനു ശേഷം പന്തീരായിരം രൂപ മാത്രം ശമ്പളമുള്ള, മരുന്നു വില്‍പ്പന നടത്തുന്ന ജോലിയാണു കിട്ടിയത്. എം എന്‍ സി കമ്പനിയില്‍ അഞ്ചു വര്‍ഷം ജോലി ചെയ്ത ശേഷം അയാള്‍ക്ക് ഏതു സ്ഥാനം കിട്ടേണ്ടതായിരുന്നുവോ, അതു കിട്ടിയില്ല. ഒരു ദിവസം ഞാന്‍ കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്കു ക്ഷണിച്ചു. ഓഫറു കൊടുത്തു. ദോശ പ്ലാസ വളരുന്നൊരു കമ്പനിയാണെന്ന് ഞാനുമായുള്ള ചര്‍ച്ചകള്‍ക്കു ശേഷം അയാള്‍ക്കു ബോദ്ധ്യപ്പെട്ടു.’

അങ്ങനെ മെന്റോണ്‍സ ദോശ പ്ലാസയില്‍ ചേരാന്‍ സമ്മതിച്ചു. ശമ്പളം മെച്ചപ്പെട്ടതായിരുന്നില്ല. വാസ്തവത്തില്‍ അതു കുറവുമായിരുന്നു. പക്ഷേ, താന്‍ സ്വപ്നസദൃശമായൊരു പ്രവൃത്തിയിലാണു പങ്കാളിയായിരിയ്ക്കുന്നതെന്ന് മെന്റോണ്‍സയ്ക്കു ബോദ്ധ്യം വന്നിരുന്നു.

‘എന്റെ മനസ്സിലുള്ള സ്വപ്നമെന്തെന്ന് ഞാന്‍ മെന്റോണ്‍സയ്ക്കു വിശദീകരിച്ചു കൊടുത്തു. അയാള്‍ക്ക് അവിടെയുണ്ടായിരുന്നതിനേക്കാള്‍ കൂടുതല്‍ മൂല്യം ഇവിടെ ലഭിയ്ക്കും, കൂടുതല്‍ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിയ്ക്കും, കൂടുതല്‍ പ്രശസ്തിയുണ്ടാകും. ഇതാണ് ഇവിടേയും അവിടേയും തമ്മിലുണ്ടായിരുന്ന വ്യത്യാസം. അതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം എന്റെ കമ്പനിയില്‍ ചേര്‍ന്നത്.’

തൊഴിലാളികള്‍ക്ക് പ്രേം ഗണപതി ഈ എസ് ഓ പി (എംപ്ലോയീസ് സ്റ്റോക്ക് ഓണര്‍ഷിപ്പ് പ്ലാന്‍) ഓഫര്‍ ചെയ്തിരുന്നോ?

ഇതുവരെയായി ഈശ്വരനു മാത്രമേ കമ്പനിയില്‍ ഭാഗികമായെങ്കിലുമുള്ള, ഔപചാരികമായ ഉടമാവകാശം നല്‍കിയിട്ടുള്ളു. എന്നാല്‍ ഈ സ്ഥാപനം തങ്ങളുടേതു കൂടിയാണ് എന്ന പൊതുബോധം അവര്‍ക്കിടയില്‍ ഉണ്ടായിക്കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

02

മാനേജര്‍മാര്‍ മാത്രമല്ല, എല്ലാ തലങ്ങളിലുമുള്ള തൊഴിലാളികളും കൂടി ദോശ പ്ലാസയുടെ വിജയത്തില്‍ കാതലായ പങ്കു വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. തുടക്കത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ജീവനക്കാരിലെ എണ്‍പതു ശതമാനം പേരും ഇപ്പോഴും ദോശ പ്ലാസയോടൊപ്പം തന്നെയുണ്ട്. ഒരുകാലത്ത് ആയിരത്തഞ്ഞൂറു മുതല്‍ രണ്ടായിരം രൂപ വരെ മാത്രം മാസവരുമാനമുണ്ടായിരുന്നവര്‍ ഇന്ന് ട്രെയിനിംഗ് ലെവലിലേയ്ക്കുയര്‍ന്നിരിയ്ക്കുന്നു. അവര്‍ക്ക് ഔപചാരികമായ വിദ്യാഭ്യാസം സിദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടായിരിയ്ക്കില്ല. എങ്കില്‍പ്പോലും അവര്‍ ജോലി പഠിയ്ക്കുകയും അതിലൂടെ വളരുകയും ചെയ്തിരിയ്ക്കുന്നു. ഇന്നവര്‍ പതിനയ്യായിരം രൂപയോളം പ്രതിമാസം സമ്പാദിച്ചുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുന്നു.

മറ്റൊരു കാര്യം കൂടി പ്രേം ഗണപതി ഉറപ്പാക്കി: ജാതിയ്ക്കും മതത്തിനുമൊന്നും യാതൊരു പ്രസക്തിയും നല്‍കുകയില്ല. ദോശ പ്ലാസയില്‍ ഉത്തരേന്ത്യക്കാരുണ്ട്, ദക്ഷിണേന്ത്യക്കാരുണ്ട്, പൂര്‍വ്വേന്ത്യയില്‍ നിന്നുള്ളവരുമുണ്ട്.

‘കഠിനപ്രയത്‌നവും കഴിവുമാണ് ഞങ്ങള്‍ ഏറ്റവുമധികം വിലമതിയ്ക്കുന്നത്.’

ഇന്ന് ദോശ പ്ലാസയ്ക്ക് 150 ജീവനക്കാരും 26 ശാഖകളുമുണ്ട്. ശാഖകളില്‍ അഞ്ചെണ്ണം കമ്പനിയുടെ സ്വന്തവും ശേഷിയ്ക്കുന്നവ ഫ്രാഞ്ചൈസികള്‍ നടത്തുന്നവയുമാണ്.

ഉത്തരേന്ത്യയില്‍ ഫ്രാഞ്ചൈസുകളുടെ വിപണനത്തിനു വേണ്ടി 67:33 എന്ന അനുപാതത്തില്‍ ‘ഫ്രാഞ്ചൈസ് ഇന്‍ഡ്യ ഹോള്‍ഡിംഗ് ലിമിറ്റഡ്’ എന്നൊരു സ്ഥാപനവുമായി ദോശ പ്ലാസ കരാറൊപ്പിട്ടിട്ടുണ്ട്. ഈ ലേഖനം രചിയ്ക്കപ്പെടുന്ന സമയത്ത് പത്തു പുതിയ ഫ്രാഞ്ചൈസുകള്‍ സ്ഥാപിയ്ക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയാണ്. അതു മാത്രമോ? അമേരിക്ക, ജപ്പാന്‍, ആസ്‌ട്രേലിയ എന്നീ ദൂരദേശങ്ങളില്‍ നിന്നു പോലും അന്വേഷണങ്ങള്‍ വന്നിരിയ്ക്കുന്നു. ന്യൂസിലന്റില്‍ ദോശ പ്ലാസയ്ക്ക് ഒരു ഫ്രാഞ്ചൈസ് ഇപ്പോള്‍ത്തന്നെയുണ്ടു താനും.

03

2009 മാര്‍ച്ചില്‍ ദോശ പ്ലാസയുടെ വിറ്റുവരവ് അഞ്ചു കോടി കവിഞ്ഞു. ഫ്രാഞ്ചൈസുകളുടെ ആകെ വില്‍പ്പനത്തുകയല്ല, അവയില്‍ നിന്നു ദോശ പ്ലാസയ്ക്കു ലഭിയ്ക്കുന്ന റോയല്‍റ്റി മാത്രമേ ദോശ പ്ലാസ തങ്ങളുടെ വരുമാനമായി പരിഗണിയ്ക്കുന്നുള്ളു എന്നുള്ള കാര്യവും നാമോര്‍ക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇത് നിക്ഷേപകരുടെ വീക്ഷണത്തെ ബാധിയ്ക്കാനിടയുണ്ട്: ലാഭകരമായൊരു സംരംഭം തന്നെയെങ്കിലും ചെറിയൊരു സ്ഥാപനം എന്നായിരിയ്ക്കാം അവര്‍ ദോശ പ്ലാസയെപ്പറ്റി കരുതുന്നത്. വന്‍കിടക്കമ്പനികളുടെ കൂട്ടത്തില്‍ ചേരാനുള്ള കെല്പ് ദോശ പ്ലാസയ്ക്കുണ്ടോ?

ഉണ്ടെന്നാണ് പ്രേം ഗണപതി വിശ്വസിയ്ക്കുന്നത്.

‘ഞങ്ങള്‍ക്ക് സ്വന്തം ശാഖ തുടങ്ങാനാവാത്ത ഇടങ്ങളിലാണ് ഫ്രാഞ്ചൈസുകള്‍ തുറക്കുന്നത്. മുംബൈപൂണെ ഹൈവേയില്‍ ഞങ്ങള്‍ക്കൊരു ‘എക്‌സ്പ്രസ്സ്’ മോഡല്‍ ശാഖ ഇപ്പോള്‍ത്തന്നെയുണ്ട്. അത്തരം ഇരുപതു ശാഖകള്‍ കൂടി തുടങ്ങാനാണ് ഞങ്ങളുടെ പദ്ധതി.’

‘എവിടെയാണ് വെഞ്ച്വര്‍ ക്യാപ്പിറ്റല്‍ ഫണ്ടുകളും പ്രൈവറ്റ് ഇക്വിറ്റി ഫണ്ടുകളും?’ ഞാനത്ഭുതപ്പെടുകയായിരുന്നു. ദോശ പ്ലാസ ഈ ഫണ്ടുകളുമായി ചര്‍ച്ചകളാരംഭിച്ചിട്ടു കുറച്ചു കാലമായി. പക്ഷേ, ഒന്നും ക്ലിക്കു ചെയ്തിട്ടില്ല. കറുത്ത കല്‍ക്കരിക്കട്ടയ്ക്കുള്ളിലിരിയ്ക്കുന്ന രത്‌നത്തെ ഈ ഫണ്ടുകള്‍ക്കു കാണാന്‍ കഴിയാത്തതാണു കാരണം.

പക്ഷേ ഇതൊന്നും പ്രേം ഗണപതിയെ നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തുന്നില്ല. ‘ഇപ്പോഴും ഞാന്‍ പ്രവര്‍ത്തനമദ്ധ്യത്തില്‍ത്തന്നെയുണ്ട്.’ എന്നാല്‍ പ്രേം തുടര്‍ന്നു പറയുന്നത് ഇതാണ്: ‘ഇതിനേക്കാള്‍ വേഗതയില്‍ പോകേണ്ടിയിരിയ്ക്കുന്നു. അല്ലാത്തപക്ഷം പ്രശ്‌നങ്ങളില്‍ പെട്ടുപോകാനിടയുണ്ട്.’

തീര്‍ച്ചയായും പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ വന്നുകൊണ്ടേയിരിയ്ക്കും. അവയെ സധൈര്യം നേരിടുക തന്നെ വേണം. സെന്റര്‍ വണ്ണിന്റെ പരിസരത്ത് പുതിയ മാളുകള്‍ ഉയര്‍ന്നു വന്നിരിയ്ക്കുന്നതു കൊണ്ട് സെന്റര്‍ വണ്ണിലെ ദോശ പ്ലാസയുടെ വില്പന മന്ദഗതിയിലായിരിയ്ക്കുന്നു. ആ സ്റ്റാള്‍ കഴിഞ്ഞ വര്‍ഷം തന്നെ അടച്ചുപൂട്ടാന്‍ ദോശ പ്ലാസ തീരുമാനമെടുത്തു കഴിഞ്ഞിരുന്നു.

അതിനിടയില്‍ ഫുഡ് കോര്‍ട്ടുകളില്‍ ദക്ഷിണേന്ത്യന്‍ വിഭവങ്ങള്‍ സെര്‍വു ചെയ്യുന്ന നിരവധി സ്റ്റാളുകളും ജന്മമെടുത്തു കഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നു. ഉപഭോക്താക്കള്‍ക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കാന്‍ കൂടുതല്‍ വിഭവങ്ങള്‍ ഇന്നു ലഭ്യമായിരിയ്ക്കുന്നു.

സംരംഭകര്‍ക്ക് നേരിടാന്‍ കൂടുതല്‍ മത്സരവും പരിഹരിയ്ക്കാന്‍ കൂടുതല്‍ പ്രശ്‌നങ്ങളും കീഴടക്കാന്‍ കൂടുതല്‍ യുദ്ധമുന്നണികളും തുടരെത്തുടരെ ഉയര്‍ന്നു വന്നുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുന്നു.

04

‘ഞാനെന്റെ ഭാര്യയോടു പറയുന്നത് ഇതാണ്: ‘അല്പം നില്‍ക്കൂ. ബിസിനസ്സില്‍ ഞാനിപ്പോഴും ഒന്നാം തലമുറയിലേ എത്തിയിട്ടുള്ളു. അതുകൊണ്ട് എനിയ്ക്കിതില്‍ കൂടുതല്‍ സമയം ചെലവഴിയ്‌ക്കേണ്ടി വരും.’

തന്റെ ഇളം പ്രായത്തിലുള്ള രണ്ടു മക്കളും ഹോട്ടല്‍ മാനേജ്‌മെന്റു വ്യവസായത്തില്‍ പ്രവേശിയ്ക്കണമെന്നാണ് പ്രേം ഗണപതിയുടെ ആഗ്രഹം. തന്റെ മകള്‍ പോലും. പക്ഷേ, പ്രേം പറയുന്നു, ‘അവരുടെ കാഴ്ചപ്പാടുകള്‍ എന്റേതില്‍ നിന്നു വ്യത്യസ്തമാണെങ്കില്‍ ഞാനവരെ എതിര്‍ക്കുകയില്ല.’

പ്രേം ഗണപതിയ്ക്ക് 36 വയസ്സു മാത്രമേ ആയിട്ടുള്ളെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് അതിനേക്കാളേറെ പക്വത കൈവന്നിട്ടുണ്ട്.

‘പഠിയ്ക്കാനുള്ള ചാന്‍സു കിട്ടുകയാണെങ്കില്‍ പഠിയ്ക്കുക തന്നെ വേണം. അതേ സമയം തന്നെ മനുഷ്യന് ജോലി ചെയ്തും പഠിയ്ക്കാന്‍ സാധിയ്ക്കും. യഥാര്‍ത്ഥവിദ്യാര്‍ത്ഥിയ്ക്ക് ഓരോ വ്യക്തിയില്‍ നിന്നും ഓരോ അനുഭവത്തില്‍ നിന്നും തീര്‍ച്ചയായും എന്തെങ്കിലുമൊക്കെ പഠിയ്ക്കാന്‍ കിട്ടും.’

പഠിച്ചുകൊണ്ടേയിരിയ്ക്കുക, നടന്നുകൊണ്ടേയിരിയ്ക്കുക, വളര്‍ന്നുകൊണ്ടേയിരിയ്ക്കുക!

Write Your Valuable Comments Below