ആദ്യമായി ഫീൽഡ് മാർഷൽ പട്ടം നല്കിയാദരിച്ച സാം മനേക് ഷായെക്കുറിച്ച് സംഭവക്കഥളേറെയുണ്ട്

290

എഴുതിയത്  : Sunil Narayanan

ബാല്യകാലത്ത് ആ മനുഷ്യന്റെ രൂപവും വ്യക്തിത്വത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞുകേട്ട വീരേതിഹാസ കഥകളും മനസ്സിൽ വ്യക്തമായി പതിഞ്ഞു. പട്ടാളക്കാരുടെ യൂണിഫോമിൽ ഹാൻഡിൽബാർ മീശയുമായി അരോഗദൃഢഗാത്രനായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രം പെൻസിൽ കൊണ്ട് നല്ല തൂവെള്ളകടലാസിൽ ജീവിതത്തിലാദ്യമായി പകർത്തി. സഹപാഠികൾ പലരും ആ ചിത്രം കണ്ടിട്ട് ആളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞുവെന്നു മനസ്സിലാക്കിയപ്പോൾ സന്തോഷത്തെക്കാളേറെ ആശ്വാസമാണ് തോന്നിയത്. ദിനപത്രത്തിൽ വന്ന ഒരു ചിത്രമായിരുന്നു അതിന്നാധാരം. അതിലേറെ ആ പട്ടാളക്കാരൻ ഒരു ചെറുബാല്യക്കാരന്റെ ഉള്ളിലെവിടെയോ ചെലുത്തിയ സ്വാധീനവുമായിരുന്നിരിക്കാം ആ ചിത്രത്തിന്റെ സൃഷ്ടിക്കു പിന്നിൽ. പിന്നീടൊരിക്കലും ജീവിതത്തിൽ ഒരു ചിത്രം പോലും വരക്കാൻ എനിയ്ക്കായിട്ടില്ല. വരക്കാനൊട്ടു ശ്രമിച്ചിട്ടുമില്ല.

ഭാരതം കണ്ട എക്കാലത്തയും വീരനായകനായ ഒരു പട്ടാളക്കാരനെക്കുറിച്ചാണ് ആമുഖത്തിൽ പറഞ്ഞത്. ആദ്യമായി ഫീൽഡ് മാർഷൽ പട്ടം നല്കിയാദരിച്ച സാം മനേക് ഷായെക്കുറിച്ച് സംഭവക്കഥളേറെയുണ്ട്. മനേക് ഷായുടെ ജീവിതത്തെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള മേഘ്ന ഗുൽസാറിന്റെ പുതിയ ചിത്രത്തിൽ വിക്കി കൗശൽ അഭിനയിക്കുന്നതായും കേട്ടു. വിക്കി കൗശലിന്റെ മനേക് ഷായായുള്ള ചിത്രം കണ്ടപ്പോൾ ബാല്യകാലത്തെ ആ സാഹസം ഒന്നോർത്തു പോയിയെന്നു മാത്രം.

ഭാരതത്തിന്റെ എട്ടാമത്തെ കരസേനാ മേധാവിയായിരുന്നു ഷാ. പഞ്ചാബിലെ അമൃത്സറിൽ ഒരു പാർസി കുടുംബത്തിലായിരുന്നു ജനനം. ഡെറാഡൂണിലെ ഇന്ത്യൻ മിലിട്ടറി അക്കാദമിയിലെ ആദ്യ ബാച്ചിൽ ചേർന്ന് ബിരുദധാരിയായി. ഡോക്ടറായിരുന്ന പിതാവ് തന്നെ മെഡിസിൻ പഠിക്കാൻ വിദേശത്ത് അയക്കാൻ തയ്യാറാകാത്തതിന്റെ വാശി തീർക്കാനായിരുന്നു പട്ടാളത്തിൽ ചേരാനുള്ള തീരുമാനമെടുത്തതെന്ന് ഷായുടെ ജീവിതകഥയിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയിലെ വിശിഷ്ട സേവനങ്ങൾക്ക് മിലിറ്ററി ക്രോസ് നല്കിയാദരിച്ചു. പക്ഷേ 1971ലെ ഇന്ത്യ – പാക്കിസ്ഥാൻ യുദ്ധവും തുടർന്ന് ബംഗ്ലാദേശിന്റെ രൂപീകരണവും മനേക് ഷായെ ഒരു ഇതിഹാസ നായകനാക്കിയെന്നു തന്നെ പറയാം. ആ യുദ്ധം വിജയിക്കാൻ കരസേനാ മേധാവി എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം വഹിച്ച പങ്ക് നിസ്തുലമായിരുന്നു. ഇന്ദിരാഗാന്ധി രാഷ്ടീയവിജയം തന്റെ പേരിലാക്കിയെങ്കിലും മനേക് ഷായ്ക്ക് അവർ നല്കിയ പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യമാണ് പാക്കിസ്ഥാനെ കീഴടക്കുന്നതിൽ ഭാരതത്തിനു തുണയായതെന്ന് അന്ന് പരസ്യമായ രഹസ്യമായിരുന്നു. 1971 ഏപ്രിലിൽ ഒരു യുദ്ധത്തിന് ഇന്ത്യൻ പട്ടാളം സുസജ്ജമായിരുന്നില്ലെന്ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധിയോട് സധൈര്യം പറഞ്ഞ സവിശേഷ വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റേത്.

പത്മഭൂഷൺ, പത്മവിഭൂഷൺ തുടങ്ങിയ സിവിലിയൻ പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ നല്കി അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈനിക സേവനങ്ങളെ രാജ്യം ആദരിച്ചു. വിരമിച്ച ശേഷം 1973 ൽ സ്വതന്ത്ര ഭാരതത്തിന്റെ ആദ്യ ഫീൽഡ് മാർഷലായി. തീർച്ചയായും മനേക്ഷാ അതിനെല്ലാം തികച്ചും അർഹനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുവർണ്ണ സൈനിക കാലഘട്ടത്തിൽ അഞ്ചു യുദ്ധങ്ങളിൽ ഭാഗഭാക്കായി. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം, വിഭജനകാലത്തെ ഇന്ത്യ – പാക്കിസ്ഥാൻ യുദ്ധം, 1962ലെ ഇന്ത്യ-ചൈന യുദ്ധം, 1965 ലെയും 1971ലെയും ഇന്ത്യ – പാക്കിസ്ഥാൻ യുദ്ധം തുടങ്ങിയവ ഷായ്ക്ക് സാം ബഹാദൂർ എന്ന ഓമനവിളിപ്പേരും നല്കി. ഇന്ത്യ പാകിസ്ഥാൻ യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിനു മുമ്പ് ഇന്ദിര ഗാന്ധി അദ്ദേഹത്തോട് യുദ്ധത്തിനു തയ്യാറാണോ എന്നു ചോദിച്ചപ്പോൾ ശ്രീമതി ഗാന്ധിയെ ‘സ്വീറ്റി’ എന്ന് അഭിസംബോധന ചെയ്ത് താൻ എപ്പോഴും ഒരു യുദ്ധത്തിനു തയ്യാറാണെന്ന ഒരു വീരനായ യോദ്ധാവിന്റെ മറുപടിയാണ് നല്കിയത്. ഒരേസമയം മനേക് ഷായും ശ്രീമതി ഗാന്ധിയും തമ്മിലുണ്ടായിരുന്ന സവിശേഷ വ്യക്തിബന്ധവും ഇതിലൂടെ വെളിവാകുന്നുണ്ട്.

ഒരിക്കൽ ശമ്പളം പുതുക്കാൻ സർക്കാർ നിയോഗിച്ച കമ്മീഷന്റെ അംഗങ്ങളെ ഷാ കൂടിക്കാഴ്ചക്ക് ക്ഷണിച്ചു. പട്ടാളക്കാരുടെ യൂണിഫോം അലവൻസ് വെട്ടിക്കുറക്കാൻ ഒരു ശ്രമം അവരുടെ ഭാഗത്തുനിന്നുണ്ടായതായി ഒരു ശ്രുതി പരന്നിരുന്നു. അവരോട് മുഷിഞ്ഞ മുണ്ടും കുർത്തയുമിട്ട് ഞാൻ എന്റെ പട്ടാളക്കാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചാൽ അവർ അനുസരിക്കുമോയെന്ന ഒരു ചോദ്യം മാത്രമാണ് ഇക്കാര്യത്തിൽ ഉന്നയിച്ചത്. കമ്മീഷന്റെ നീക്കം എന്തായാലും അവിടെ വച്ചുതന്നെ പൊളിഞ്ഞു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃപാടവത്തെക്കുറിച്ചും വായിച്ചിട്ടുണ്ട്. സ്വന്തം എഡിസിയുടെ മുറിയിൽ ഒരാഘോഷത്തിന്റെ ആർപ്പുവിളിയും കരഘോഷവും കേട്ടു മനേക്ഷാ അവിടെയെത്തി. തന്നെ ക്ഷണിക്കാത്തതിൽ തന്റെ പരിഭവം അദ്ദേഹം തുറന്നു പറയുകയും ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് സ്വന്തമായി ആഹാരവും മദ്യവും കൊണ്ടുവന്നു നടത്തുന്ന ‘പൗണ്ട് പാർട്ടി’യാണവിടെ നടക്കുന്നതെന്നറിഞ്ഞത്. താമസിച്ചില്ല തന്റെ സഹായിയെ വിട്ട് സ്വന്തം സ്കോച്ച് വിസ്ക്കി കുപ്പിയെടുപ്പിച്ചു കൊണ്ടുവന്ന് അദ്ദേഹം ആ വിരുന്നിൽ പങ്കെടുത്തു മടങ്ങിയെന്ന് മുൻ കരസേനാ മേധാവി മേജർ ജനറൽ വികെ സിംഗിന്റ കരസേനയിലെ നേതൃത്വത്തെക്കുറിച്ചെഴുതിയ പുസ്തകത്തിൽ പറയുന്നു.

സൈനിക ജീവിതത്തിൽ ഉയർച്ചയും താഴ്ചയും മനേക് ഷാ അനുഭവിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് നന്നേ ചെറുപ്പത്തിൽ ബർമ്മയിലെ ഉൾക്കാടുകളിൽ ജപ്പാൻ പട്ടാളത്തോട് ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ ഒമ്പതു വെടിയുണ്ടകൾ ശരീരത്തിൽ മാരകമായ മുറിവുകളുണ്ടാക്കി. എന്താണ് പ്രശ്നം എന്ന ഡോക്ടറുടെ ചോദ്യത്തിന് ഒരു കഴുത എന്നെ ചെറുതായൊന്ന് തട്ടിയെന്നു പറയാനുള്ള ഷായുടെ മനോധൈര്യം കണ്ടപ്പോൾ തീർച്ചയായും അയാൾ ആപത്ഘട്ടം തരണം ചെയ്ത് ജീവിതത്തിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചെത്തുമെന്ന് ഡോക്ടർക്ക് ഉറപ്പായിരുന്നു.

പിന്നീട് അറുപതുകളിൽ അദ്ദേഹം പട്ടാളക്കോടതിയുടെ വിചാരണ നടപടികൾക്കും വിധേയനായി. അക്കാലത്തെ പ്രതിരോധ മന്ത്രിയായിരുന്ന വികെ കൃഷ്ണമേനോനും മേജർ ജനറൽ വികെ കൗളും ചേർന്നു ഷായ്ക്കെതിരെ നടത്തിയ ഒരു കെട്ടിച്ചമച്ച നീക്കമായിരുന്നു അത്. മേനോന് അന്നത്തെ കരസേന മേധാവി തിമയ്യയെ മാറ്റണമെന്നുണ്ടായിരുന്നു. അതിന്നായി ഷായുടെ അഭിപ്രായം ചോദിച്ചപ്പോൾ ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ സേനയിലെ ഒരു താഴ്ന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനോട് ചോദിക്കുന്നതിന്റെ അനന്തരഫലങ്ങൾ അദ്ദേഹം വിവരിച്ചു. നാളെ എന്റെ കീഴിലുള്ളബ്രിഗേഡിയർമാരോടും കേണൽമാരോടും എന്നെക്കുറിച്ച് അവരുടെ അഭിപ്രായം ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങിയാൽ സേനാംഗങ്ങളുടെ അച്ചടക്കം എങ്ങനെയാണ് സാധ്യമാകുക എന്നും മേജർ ജനറൽ തിമ്മയ്യ തന്റെ മേലുദ്യോഗസ്ഥനാണെന്നും ഷാ തുറന്നടിച്ചു. കൃഷ്ണമേനോനും തന്റെ ശിങ്കിടി കൗളിനും ചൈന യുദ്ധത്തിലേറ്റ വൻതിരിച്ചടിയോടെ കളമൊഴിയേണ്ടിവന്നത് മനേക് ഷായ്ക്ക് കരിയറിൽ കൂടുതൽ കുഴപ്പങ്ങൾ നേരിടാതിരിക്കാൻ സഹായകരമായി.

മനേക്ഷാ രാഷ്ട്രീയ രംഗത്തെ പ്രമുഖരെ പലപ്പോഴും അതിരുകവിഞ്ഞ നിലയിൽ വിമർശിച്ചിരുന്നതായും കേട്ടിട്ടുണ്ട്. പക്ഷേ സേനയുടെ അന്തസ്സ് നിലനിർത്തുന്നതിൽ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാതെ രാഷ്ട്രീയ ഭരണാധികാരികളോട് പോരടിച്ചും ഉദ്യോഗസ്ഥമേധാവികളോട് തർക്കിച്ചും സേനാനേതൃത്വത്തിൽ മനേക് ഷാ മാതൃകയായി.

ഗൂർഖകളോട് വല്ലാത്തൊരു ആത്മബന്ധം സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു ഷാ. മരണത്തെ ഭയക്കുന്നില്ലായെന്ന് ഒരു പട്ടാളക്കാരൻ പറഞ്ഞാൽ ഒരു വേള അയാൾ കള്ളം പറയുന്നു അല്ലെങ്കിൽ അയാളൊരു ഗൂർഖയാണെന്ന് പറഞ്ഞതും മനേക്ഷാ തന്നെയായിരുന്നു. ധാക്കയിലേക്ക് പാക്കിസ്ഥാൻ പട്ടാളത്തിന്റെ കീഴടങ്ങൽ സ്വീകരിയ്ക്കാൻ പോകണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ അത് കിഴക്കൻ കരസേനാ ലഫ്റ്റനന്റിന് ഒരു തലത്തിൽ വച്ച് സമ്മാനിച്ച വലിയ ഒരു നേതാവും കൂടിയായിരുന്നു ഷായെന്ന ജനറൽ എന്നോർക്കുക!

തന്റെ വെട്ടിത്തുറന്നുപറച്ചിൽ അദ്ദേഹത്തിനു തന്നെ വിനയായതായി പില്ക്കാലാനുഭവങ്ങൾ തെളിയിച്ചു.
ഫീൽഡ് മാർഷലായിരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിനു ഭരണാധികാരികൾ പലപ്പോഴും സമ്മാനിച്ചത് അവഗണനയുടെ നാളുകളായിരുന്നു. 94-ാമത്തെ വയസ്സിൽ മരിക്കുന്നതിനു മുമ്പേ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത് ‘ഐയാം ഓക്കേ’ എന്നായിരുന്നുവത്രേ! ഒരു തികഞ്ഞ പോരാളിയുടെ അന്ത്യം.