അസ്ഥികൾ വരെ എരിയ്ക്കും; യുദ്ധത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ നിയന്ത്രണമോ നിരോധനമോ ഉള്ള 10 പടക്കോപ്പുകൾ

ലോ കത്തിൽ നടന്ന യുദ്ധങ്ങളുടെ ചിത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വേദനാജനകമായ ഒന്നാണ് ‘നാപാം ഗേൾ’ എന്ന ചിത്രം. 1972 ജൂൺ 8 ന് അസോസിയേറ്റഡ് പ്രസ് ഫോട്ടോഗ്രാഫർ എടുത്ത ലോകപ്രശസ്തമായ ഈ ചിത്രം, വിയറ്റ്നാം യുദ്ധത്തിനിടെ നാപാം ആക്രമണത്തിൽ നിന്ന് ഓടി രക്ഷപ്പെടുന്നതിനിടയിൽ തീപിടിച്ച വസ്ത്രങ്ങൾ വലിച്ചുകീറിയ ഒൻപതുകാരി കിം ഫുക് ഉൾപ്പെടെ ഭയന്നോടുന്ന കുട്ടികളുടെ ഒരു കൂട്ടത്തെയാണ് പകർത്തിയിരിക്കുന്നത്. യുദ്ധത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ നിരോധിച്ചിട്ടുള്ള ആയുധങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് നാപാം (Napalm). To advertise here, മനുഷ്യാവകാശ സംഘടനയായ ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ച് (HRW) ഈ മാസം ആദ്യം തെക്കൻ ലെബനൻ മേഖലയിലെ വീടുകൾക്ക് നേരെ ഇസ്രയേൽ വൈറ്റ് ഫോസ്ഫറസ് ആയുധങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചുവെന്ന് ആരോപിച്ചിരുന്നു. നാപാം പോലെ, വൈറ്റ് ഫോസ്ഫറസിന്റെ ഉപയോഗവും അന്താരാഷ്ട്ര നിയമങ്ങളുടെ ലംഘനമാണ്, കാരണം ഇത്തരം വെടിക്കോപ്പുകൾ മനുഷ്യവാസമുള്ള ഇടങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ നിരോധനമുണ്ട്. ഇസ്രയേലിനെതിരെ ഇത്തരം ആരോപണങ്ങൾ വരുന്നത് ഇതാദ്യമല്ല, ഒക്ടോബർ 2023 മുതൽ തെക്കൻ ലെബനൻ, ഗാസ എന്നിവിടങ്ങളിൽ സമാനമായ സംഭവങ്ങൾ HRW, ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ എന്നിവ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം മുതൽ യുദ്ധങ്ങളിൽ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു പദാർത്ഥമാണ് വൈറ്റ് ഫോസ്ഫറസ്. ഇത് നിരോധിക്കപ്പെട്ട ആയുധമല്ല, എന്നാൽ അതിന്റെ അപകടകരമായ സ്വഭാവം കാരണം സാധാരണ ജനവാസമുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഇതിന്റെ ഉപയോഗം നിരോധിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, അന്താരാഷ്ട്ര ഉടമ്പടികളാൽ നിയന്ത്രിക്കുകയോ പൂർണ്ണമായി നിരോധിക്കുകയോ ചെയ്ത ഒരേയൊരു ആയുധം ഇത് മാത്രമല്ല. യുദ്ധത്തിൽ നിരോധിക്കപ്പെട്ട 10 ആയുധങ്ങളെ കുറിച്ചറിയാം. 1. രാസായുധങ്ങൾ ( CHEMICAL WEAPONS) വിഷരാസവസ്തുക്കൾ ഉപയോഗിച്ച് മനുഷ്യരെ കൊല്ലുകയോ മുറിവേൽപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന പ്രത്യേക വെടിക്കോപ്പുകളാണ് രാസായുധങ്ങൾ. രാസപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ മരണമോ പരിക്കോ താത്ക്കാലിക പ്രവർത്തനരഹിതമാക്കലോ സംവേദനപരമായ അസ്വസ്ഥതകളോ ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിവുള്ള ഏതെങ്കിലും രാസസംയുക്തമായി രാസായുധങ്ങളെ ഓർഗനൈസേഷൻ ഫോർ ദി പ്രോഹിബിഷൻ ഓഫ് കെമിക്കൽ വെപ്പൺസ് നിർവചിക്കുന്നു. ഇവയിൽ നോവിചോക്ക്, സാറിൻ പോലുള്ള നാഡീവ്യൂഹ ഏജന്റുകൾ, മസ്റ്റാർഡ് ഗ്യാസ് പോലുള്ള ബ്ലിസ്റ്റർ ഏജന്റുകൾ, ക്ലോറിൻ, ഫോസ്ജീൻ പോലുള്ള ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന ഏജന്റുകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ ആദ്യമായി വലിയ തോതിൽ രാസായുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു, ഏകദേശം 13 ലക്ഷം ആളപായമുണ്ടായി. 1993 ലെ കെമിക്കൽ വെപ്പൺസ് കൺവെൻഷൻ പ്രകാരം ഇവയുടെ ഉത്പാദനവും ഉപയോഗവും ശേഖരണവും പിന്നീട് നിരോധിച്ചു. നിലവിലുള്ള ശേഖരങ്ങൾ നശിപ്പിക്കാനും ഇത് ഒപ്പുവെച്ച രാജ്യങ്ങളോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഇറാഖ് പട്ടാള മേധാവി അലി ഹസ്സൻ അൽ-മജിദ്, പിന്നീട് 'കെമിക്കൽ അലി' എന്ന് വിളിപ്പേരുണ്ടായിരുന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ, ഇറാഖിന്റെ സാർദ്ദാം മസ്റ്റാർഡ് ഗ്യാസ്, ടാബൂൺ, സാറിൻ, വിഎക്സ് പോലുള്ള നാഡീവ്യൂഹ ഏജന്റുകൾ വലിയ തോതിൽ ഉത്പാദിപ്പിച്ചു. രാസായുധങ്ങളുടെ ഏറ്റവും കുപ്രസിദ്ധമായ ഇറാഖിന്റെ ഉപയോഗം 1988 മാർച്ച് 16 ന് നടന്ന ഹലാബ്ജ കൂട്ടക്കൊലയാണ്, അവിടെ ഇറാഖ് സേന ഹലാബ്ജ പട്ടണം മസ്റ്റാർഡ് ഗ്യാസ്, ടാബൂൺ, സാറിൻ, വിഎക്സ് എന്നിവയുടെ മിശ്രിതം ഉപയോഗിച്ച് ആക്രമിച്ചു. ഈ ആക്രമണത്തിൽ ഏകദേശം 5,000 സാധാരണക്കാരെ കൊന്നൊടുക്കുകയും ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളെ പരിക്കേൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 2. വൈറ്റ് ഫോസ്ഫറസ് വെടിക്കോപ്പുകൾ (WHITE PHOSPHORUS MUNITIONS) പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, വൈറ്റ് ഫോസ്ഫറസ് വെടിക്കോപ്പുകളിൽ വൈറ്റ് ഫോസ്ഫറസ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് വളരെ പ്രതിപ്രവർത്തനം ഉള്ള ഒരു രാസവസ്തുവാണ്, ഇത് വായുവുമായി സമ്പർക്കം പുലർത്തുന്നതോടെ തീപിടിക്കുന്നു. തുണി, ഇന്ധനം, വെടിക്കോപ്പുകൾ, മറ്റ് കത്തുന്ന വസ്തുക്കൾ എന്നിവ കത്തിക്കാനും വലിയ അളവിൽ പുക ഉത്പാദിപ്പിക്കാനും ഇതിന് കഴിയും. സ്മോക്ക് ഗ്രനേഡുകൾ, ട്രേസർ റൗണ്ടുകൾ, ലൈറ്റിംഗ് ഷെല്ലുകൾ എന്നിവയുടെ രൂപത്തിൽ ഇവ ആധുനിക യുദ്ധങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ ജ്വലന ആയുധങ്ങളായും ഇവ പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയും. പുകമറ സൃഷ്ടിക്കാനും പ്രകാശം നൽകാനും ഇവയുടെ ഉപയോഗം നിയമപരമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, 1980 ൽ അംഗീകരിച്ച കൺവെൻഷൻ ഓൺ സെർട്ടൻ കൺവെൻഷണൽ വെപ്പൺസിന്റെ പ്രോട്ടോക്കോൾ III, സാധാരണക്കാർക്ക് കഠിനമായ ജീവന് ഭീഷണിയാകുന്ന പരിക്കുകളും നിയന്ത്രണാതീതമായ തീപ്പിടിത്തങ്ങളും ഉണ്ടാക്കാനുള്ള കഴിവ് കാരണം സാധാരണക്കാർക്ക് അടുത്തുള്ള സാധാരണക്കാരുടെയോ സൈനിക ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കോ നേരെ ജ്വലന വൈറ്റ് ഫോസ്ഫറസ് ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത് നിരോധിക്കുന്നു. വൈറ്റ് ഫോസ്ഫറസ് വെടിക്കോപ്പുകളിൽ നിന്നുള്ള സമ്പർക്കം കാരണം ഗുരുതരമായ പരിക്കുകൾ സംഭവിക്കാം, ഇത് ചികിത്സിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ഓക്സിജൻ ലഭിച്ചാൽ തീപിടിക്കുന്നതുകൊണ്ട്, വൈറ്റ് ഫോസ്ഫറസ് അണയ്ക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്, കഷണങ്ങൾ ചർമ്മത്തിലൂടെയും ശരീരകലകളിലൂടെയും അസ്ഥിവരെ കത്തിക്കരിയിക്കാൻ കഴിയും. 3. നാപാം (NAPALM) പെട്രോൾ അല്ലെങ്കിൽ ഡീസൽ പോലുള്ള പെട്രോകെമിക്കലുകളുടെയും വിവിധ ജെല്ലിങ് ഏജന്റുകളുടെയും ഒരു മിശ്രിതമാണ് നാപാം. ഇത് യഥാർത്ഥ ഇന്ധനത്തെ കൂടുതൽ കട്ടിയാക്കുകയും എളുപ്പത്തിൽ ഉപരിതലങ്ങളിൽ പറ്റിപ്പിടിക്കുകയും കൂടുതൽ നേരം കത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. 1942 ൽ അമേരിക്ക വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത നാപാം, രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം, കൊറിയൻ യുദ്ധം, ഏറ്റവും കുപ്രസിദ്ധമായ വിയറ്റ്നാം യുദ്ധം എന്നിവയിൽ അമേരിക്കൻ സൈന്യം ജ്വലന ആയുധമായി ഉപയോഗിച്ചു. 'ദ ടെറർ ഓഫ് വാർ' എന്ന നാപാം ഗേളിന്റെ ചിത്രം ഈ യുദ്ധത്തിൽ പകർത്തിയതാണ്. ഇവ വിമാനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വെടിക്കോപ്പുകൾ, ഫ്ലേം ത്രോവറുകൾ എന്നിവയുടെ രൂപത്തിൽ ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ എത്തിക്കുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ നാപാം ഉപയോഗിക്കുന്നത് വ്യക്തമായി നിരോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും, കൺവെൻഷൻ ഓൺ സെർട്ടൻ കൺവെൻഷണൽ വെപ്പൺസിന്റെ പ്രോട്ടോക്കോൾ III, സാധാരണക്കാരുടെ ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾക്കും സാധാരണക്കാർക്ക് സമീപമുള്ള സൈനിക ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കും നേരെ ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നത് വ്യക്തമായി നിരോധിക്കുന്നു. 4. ക്ലസ്റ്റർ വെടിക്കോപ്പുകൾ (CLUSTER MUNITIONS) ഡസൻ കണക്കിന് അല്ലെങ്കിൽ നൂറുകണക്കിന് ചെറിയ സ്ഫോടക വസ്തുക്കൾ അല്ലെങ്കിൽ ബോംബ്ലെറ്റുകൾ ഒരു വലിയ പ്രദേശത്ത് വിതറുന്ന ആയുധങ്ങളാണ് ക്ലസ്റ്റർ വെടിക്കോപ്പുകൾ. ഇവ വിമാനങ്ങൾ, മിസൈലുകൾ അല്ലെങ്കിൽ പീരങ്കികൾ എന്നിവ വഴി വിന്യസിക്കാൻ കഴിയും. എയർഫീൽഡുകൾ അല്ലെങ്കിൽ സൈനിക രൂപവത്കരണങ്ങൾ പോലുള്ള വലിയ പ്രദേശത്ത് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ പരമാവധി നാശനഷ്ടം വരുത്താനാണ് ഇവ രൂപകൽപന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആദ്യ പയോഗത്തിൽ പൊട്ടിത്തെറിക്കാതെ പിന്നീട് പരിക്കേൽപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ വലിയ അപകടം വരുത്തുന്നതിനാൽ ഇവയുടെ ഉപയോഗം വ്യക്തമായി നിരോധിക്കുന്നു. 5. ലാൻഡ്‌മൈനുകൾ (ANTI-PERSONAL LANDMINES) ലാൻഡ്‌മൈനുകൾ മനുഷ്യസമ്പർക്കം വഴി, സാധാരണയായി പ്രഷർ പ്ലേറ്റുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ട്രിപ്പ്‌വയറുകൾ വഴി സ്ഫോടനം നടത്തുന്നതിന് രൂപകൽപന ചെയ്ത സ്ഫോടനാത്മക ഉപകരണങ്ങളാണ്. ടാങ്ക് വിരുദ്ധ മൈനുകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഇവ പ്രത്യേകിച്ച് ആളുകളെ ലക്ഷ്യമിടുന്നതിനാണ്, കൂടാതെ പലപ്പോഴും കൊല്ലുന്നതിനേക്കാൾ പരിക്കേൽപ്പിക്കാനാണ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്, ശത്രുവിന്റെ മെഡിക്കൽ സംവിധാനങ്ങളെ തളർത്തുന്നു. ഇവ പലപ്പോഴും പ്ലാസ്റ്റിക്, മരം പോലുള്ള ലോഹരഹിത വസ്തുക്കളാലാണ് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇത് മൂലം ഇവയെ കണ്ടെത്തുന്നതും നീക്കം ചെയ്യുന്നതും ബുദ്ധിമുട്ടായി മാറുന്നു. ‌ 6. വികസിക്കുന്ന ബുള്ളറ്റുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ഡം ഡം ബുള്ളറ്റുകൾ (EXPANDING BULLETS OR DUM DUM BULLETS) വികസിക്കുന്ന ബുള്ളറ്റുകൾ, സോഫ്റ്റ്-പോയിന്റ് ബുള്ളറ്റുകൾ ഡം ഡം ബുള്ളറ്റുകൾ (1896 ൽ ഇന്ത്യയിലെ ഡം ഡം ആഴ്സനലിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ആദ്യം നിർമ്മിച്ചതിനാൽ) എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് തട്ടിയതിന് ശേഷം വ്യാസം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് രൂപകൽപന ചെയ്ത ബുള്ളറ്റുകളാണ് ഇവ, കൂടുതൽ മാരകമായ പരിക്കുകൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു. മനുഷ്യരെ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ഇത്തരം ബുള്ളറ്റുകളുടെ ഉപയോഗം 1899 ലെ ഹേഗ് കൺവെൻഷൻ നിരോധിച്ചു, എന്നാൽ വേട്ടയാടൽ, നിയമ നിർവ്വഹണം, സ്വയം പ്രതിരോധം എന്നിവ പോലുള്ള മറ്റ് ഉപയോഗങ്ങളിൽ ഇവ ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കുന്നു. 7. ജൈവായുധങ്ങൾ (BIOLOGICAL WEAPONS) മനുഷ്യരെ ലക്ഷ്യമിട്ട് മാരകമായ രോഗാണുക്കളെയും ബയോടോക്സിനുകളെയും ആയുധമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന വെടിക്കോപ്പുകളാണ് ജൈവ ആയുധങ്ങൾ. ഇതിൽ മാരകമായ ബാക്ടീരിയ, വൈറസുകൾ, പ്രാണികൾ, ഫംഗസ് എന്നിവയെ യുദ്ധത്തിന്റെ ഭാഗമായി മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, സസ്യങ്ങൾ എന്നിവയെ കൊല്ലുക, ഉപദ്രവിക്കുക അല്ലെങ്കിൽ പ്രവർത്തനരഹിതമാക്കുക എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഉൾപ്പെടുന്നു. 183 രാജ്യങ്ങൾ ഒപ്പുവെച്ചിട്ടുള്ള 1972 ലെ ബയോളജിക്കൽ വെപ്പൺസ് കൺവെൻഷൻ, ജൈവ ആയുധങ്ങളുടെ വികസനം, ഉത്പാദനം, ശേഖരണം, കൈമാറ്റം, ഉപയോഗം എന്നിവ വ്യക്തമായി നിരോധിക്കുന്നു. 8. അന്ധതയുണ്ടാക്കുന്ന ലേസർ ആയുധങ്ങൾ (BLINDING LASER WEAPON) അന്ധതയുണ്ടാക്കുന്ന ലേസർ ആയുധങ്ങൾ എന്നത് ശാശ്വതമായ, തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്ത കാഴ്ച നഷ്ടം വരുത്തുന്നതിനായി രൂപകൽപന ചെയ്ത ഡയറക്ടഡ്-എനർജി സിസ്റ്റങ്ങളാണ്. ഈ സംവിധാനങ്ങൾ സാന്ദ്രീകൃത താപം വഴി റെറ്റിനയെ കേടുവരുത്തുന്നു, ശക്തമായ പ്രകാശത്താൽ രക്തക്കുഴലുകൾ പൊട്ടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഡ്രോൺ വിരുദ്ധ ആയുധങ്ങളായി അവയുടെ ഉപയോഗം കാരണം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സൈന്യങ്ങളിൽ ഇവ ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ടെങ്കിലും, 1995 ലെ UN പ്രോട്ടോക്കോൾ ഓൺ ബ്ലൈൻഡിംഗ് ലേസർ വെപ്പൺസിന്റെ പ്രോട്ടോക്കോൾ IV, ശത്രു പോരാളികൾക്ക് കാഴ്ച നഷ്ടം വരുത്തുന്നതിനായി രൂപകൽപന ചെയ്ത ലേസർ ആയുധങ്ങൾ വ്യക്തമായി നിരോധിക്കുന്നു. 9. കണ്ടെത്താൻ കഴിയാത്ത ചിതറുന്ന ആയുധങ്ങൾ (NON-DETECTABLE FRAGMENTATION WEAPONS) ഇന്റർനാഷണൽ ഹ്യൂമാനിറ്റേറിയൻ ലോ ഡാറ്റാബേസ് അനുസരിച്ച്, എക്സ്-റേകളിലൂടെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയാത്ത, അല്ലെങ്കിൽ കണ്ടെത്താൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ഗ്ലാസ്, പ്ലാസ്റ്റിക് പോലുള്ള വസ്തുക്കളാൽ നിർമ്മിച്ച ചിതറുന്ന കഷണങ്ങൾ/ഷാർപ്നലുകൾ വഴി പരിക്ക് വരുത്തുന്ന ആയുധങ്ങളെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇത്തരം ആയുധങ്ങളുടെ ഉപയോഗം കൺവെൻഷണൽ വെപ്പൺസ് ഉടമ്പടിയുടെ പ്രോട്ടോക്കോൾ I പ്രകാരം നിരോധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, പല രാജ്യങ്ങളും ഇവയുടെ ഉപയോഗം ഒരു യുദ്ധക്കുറ്റമായി കണക്കാക്കുന്നു. 10. ബൂബി ട്രാപ്പുകൾ (BOOBY TRAPS) ബൂബി ട്രാപ്പുകൾ സ്പർശനം സംഭവിച്ചാൽ സ്ഫോടനം നടത്താൻ രൂപകൽപന ചെയ്ത സ്ഫോടനാത്മക ഉപകരണങ്ങളാണ്. ചില സൈനിക ഉപയോഗങ്ങൾ അനുവദനീയമാണെങ്കിലും അന്താരാഷ്ട്ര നിയമം ഇവയുടെ വിന്യാസം നിയന്ത്രിക്കുന്നു. കൺവെൻഷണൽ വെപ്പൺസ് ഉടമ്പടിയുടെ പ്രോട്ടോക്കോൾ II, കളിപ്പാട്ടങ്ങൾ, ഭക്ഷണം, മെഡിക്കൽ സാമഗ്രികൾ അല്ലെങ്കിൽ ഇലക്ട്രോണിക് ഇനങ്ങൾ പോലുള്ള ദൈനംദിന വസ്തുക്കളായി ബൂബി ട്രാപ്പുകളെ മറച്ചുവെക്കുന്നത് നിരോധിക്കുന്നു. കാരണം അവ സാധാരണക്കാർക്ക് വലിയ അപകടം വരുത്തുന്നു. ഇവ നിരോധിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, ഇത്തരം ആയുധങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടും നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളെ, സൈനികരെയും സാധാരണക്കാരെയും ഒരുപോലെ കൊന്നൊടുക്കുകയും പരിക്കേൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. സ്ഫോടനമില്ലാത്ത മൈനുകളുടെയും ക്ലസ്റ്റർ ബോംബുകളുടെയും കാര്യത്തിൽ ഇത് ഇപ്പോഴും തുടരുന്നു. യുദ്ധം സ്വാഭാവികമായും ജീവനെടുക്കും, എന്നാൽ ഇത്തരം ആയുധങ്ങൾ നിരോധിക്കുന്നത് സാധാരണ ജനവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ മരണനിരക്കും കഷ്ടപ്പാടുകളും പരിമിതപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു.